Afty i inne dolegliwości

Czy kiedykolwiek obudziłeś się z bolesnym, piekącym uczuciem w jamie ustnej, które sprawia, że nawet jedzenie i mówienie staje się wyzwaniem? Prawdopodobnie miałeś do czynienia z aftami – małymi, ale niezwykle dokuczliwymi owrzodzeniami. Choć często bagatelizowane, potrafią znacząco obniżyć komfort życia. Poznajmy je bliżej i dowiedzmy się, jak skutecznie sobie z nimi radzić, a także z innymi powszechnymi dolegliwościami jamy ustnej.

Afty: Niewielkie zmiany, duży dyskomfort

Afty to jedne z najczęściej występujących zmian w jamie ustnej. Przybierają postać okrągłych lub owalnych nadżerek, zazwyczaj o białym lub żółtawym dnie i czerwonej, zapalnej obwódce. Mogą pojawić się na wewnętrznej stronie warg, policzków, na języku, podniebieniu miękkim, a nawet na dziąsłach. Ich rozmiar waha się od kilku milimetrów (tzw. afty małe, minor) do ponad centymetra (afty duże, major), a te ostatnie mogą utrzymywać się nawet przez kilka tygodni, pozostawiając blizny.

Co to są afty i jak je rozpoznać?

Rozpoznanie aft jest zazwyczaj proste ze względu na ich charakterystyczny wygląd i lokalizację. Kluczowe cechy to:

• Ból: Jest to główny objaw, często intensywny, zwłaszcza podczas jedzenia, picia kwaśnych napojów czy mówienia.
• Wygląd: Owrzodzenia z białawym lub żółtawym nalotem, otoczone czerwoną obwódką.
• Lokalizacja: Najczęściej na błonie śluzowej policzków, warg, języka, dnie jamy ustnej.
• Brak pęcherzy: W przeciwieństwie do opryszczki, afty nie poprzedzają pęcherze. Pojawiają się od razu jako owrzodzenia.

Główne przyczyny powstawania aft

Etiologia aft jest złożona i często wieloczynnikowa. Chociaż dokładna przyczyna nie zawsze jest znana, uważa się, że na ich pojawienie się mogą wpływać następujące czynniki:

1. Urazy mechaniczne: Przygryzienie policzka lub języka, podrażnienie szczoteczką do zębów, ostre krawędzie zębów lub protez.
2. Stres i zmęczenie: Obniżają odporność organizmu, czyniąc go bardziej podatnym na różnego rodzaju infekcje i zmiany.
3. Niedobory witamin i minerałów: Szczególnie niedobór żelaza, kwasu foliowego, witaminy B12 oraz cynku.
4. Zmiany hormonalne: U niektórych kobiet afty mogą pojawiać się cyklicznie, związane z fazami cyklu miesiączkowego.
5. Alergie pokarmowe: Czasami reakcja na niektóre produkty, takie jak czekolada, orzechy, sery, owoce cytrusowe czy pikantne potrawy.
6. Osłabienie odporności: Choroby autoimmunologiczne, infekcje wirusowe lub bakteryjne.
7. Predyspozycje genetyczne: Jeśli afty występowały u rodziców, istnieje większe prawdopodobieństwo ich pojawienia się u dzieci.
8. Pasta do zębów z laurylosiarczanem sodu (SLS): U niektórych osób SLS może podrażniać błonę śluzową i przyczyniać się do powstawania aft.

Skuteczne sposoby na ulgę i leczenie

Leczenie aft jest zazwyczaj objawowe i ma na celu zmniejszenie bólu oraz przyspieszenie gojenia. Oto kilka sprawdzonych metod:

• Płukanki: Roztwory antyseptyczne (np. z chlorheksydyną), szałwia, rumianek, napar z kory dębu. Pomagają oczyścić ranę i zmniejszyć stan zapalny.
• Preparaty miejscowe: Żele, maści i aerozole zawierające substancje znieczulające (np. lidokaina), przeciwzapalne (np. benzydamina) lub tworzące barierę ochronną na aftach (np. kwas hialuronowy).
• Unikanie podrażnień: W czasie występowania aft należy unikać ostrych, kwaśnych, słonych i gorących potraw. Warto również używać miękkiej szczoteczki do zębów.
• Suplementacja: W przypadku stwierdzonych niedoborów, suplementacja witaminami z grupy B, żelazem czy kwasem foliowym może pomóc w zapobieganiu nawrotom.
• Leki na receptę: W przypadku dużych, nawracających aft lekarz może przepisać silniejsze leki, np. kortykosteroidy w postaci miejscowej.

Jak zapobiegać nawrotom aft?

Profilaktyka jest kluczowa. Obejmuje ona:

• Higienę jamy ustnej: Regularne i dokładne szczotkowanie zębów, używanie nici dentystycznej oraz płynów do płukania ust (bez SLS, jeśli jest to czynnik wywołujący).
• Zbilansowaną dietę: Bogatą w witaminy i minerały.
• Redukcję stresu: Techniki relaksacyjne, odpowiednia ilość snu.
• Unikanie urazów: Ostrożność podczas jedzenia, regularne wizyty u stomatologa w celu wyeliminowania ostrych krawędzi zębów czy źle dopasowanych protez.

Inne częste dolegliwości jamy ustnej

Poza aftami, w jamie ustnej mogą pojawiać się inne, równie uciążliwe zmiany.

Opryszczka wargowa: Czym różni się od aft?

Wiele osób myli afty z opryszczką wargową, potocznie zwaną "zimnem". Kluczowe różnice to:

• Przyczyna: Opryszczka jest wywołana przez wirusa Herpes simplex (HSV-1), afty mają inną, często nieinfekcyjną etiologię.
• Lokalizacja: Opryszczka najczęściej pojawia się na zewnątrz jamy ustnej, na ustach lub wokół nich. Afty występują wewnątrz.
• Przebieg: Opryszczka zaczyna się od swędzenia, mrowienia, po czym pojawiają się pęcherzyki wypełnione płynem, które pękają i tworzą strup. Afty od razu są owrzodzeniem.

Zajady: Problem nie tylko estetyczny

Zajady, czyli kątowe zapalenie warg, to pęknięcia i ranki w kącikach ust. Mogą być bolesne i utrudniać otwieranie ust. Ich przyczyny to:

• Niedobory: Zwłaszcza witamin z grupy B (ryboflawina B2), żelaza.
• Infekcje: Grzybicze (najczęściej Candida albicans) lub bakteryjne.
• Słaba higiena: Nieprawidłowa higiena jamy ustnej lub protez.
• Inne czynniki: Cukrzyca, osłabiona odporność, noszenie aparatów ortodontycznych, oblizywanie ust.

Leczenie zajadów polega na stosowaniu maści przeciwgrzybiczych lub antybakteryjnych, a także suplementacji witamin. Ważne jest, aby nie lekceważyć tego problemu i skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą.

Kiedy szukać pomocy specjalisty?

Większość aft i innych drobnych dolegliwości ustnych ustępuje samoistnie lub po zastosowaniu domowych środków. Istnieją jednak sytuacje, w których konieczna jest wizyta u lekarza:

• Afty są duże, bardzo bolesne i utrudniają jedzenie lub picie.
• Pojawiają się często lub utrzymują się dłużej niż 2-3 tygodnie.
• Towarzyszy im gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, wysypka.
• Występują inne niepokojące objawy w jamie ustnej.
• Podejrzewasz niedobory lub inne choroby ogólnoustrojowe.

Pamiętaj, że zdrowie jamy ustnej jest integralną częścią ogólnego stanu zdrowia. Nie lekceważ sygnałów wysyłanych przez Twój organizm i w razie wątpliwości zawsze zasięgnij porady specjalisty.