Cewnikowanie serca, przebieg badania serca za pomocą cewnika

Cewnikowanie serca to jedno z najbardziej zaawansowanych badań diagnostycznych i terapeutycznych, które pozwala zajrzeć do wnętrza naszego najważniejszego organu. Choć nazwa może brzmieć nieco tajemniczo, procedura ta ratuje życie i znacząco poprawia jego jakość milionom ludzi na całym świecie. Poznajmy bliżej, jak przebiega to fascynujące badanie i co warto o nim wiedzieć, aby rozwiać wszelkie obawy i zrozumieć jego kluczową rolę w nowoczesnej kardiologii.

Czym jest cewnikowanie serca?

Cewnikowanie serca, znane również jako angiografia wieńcowa, to minimalnie inwazyjna procedura medyczna, która umożliwia lekarzom dokładne zbadanie struktury i funkcji serca oraz naczyń krwionośnych. Polega ona na wprowadzeniu cienkiej, elastycznej rurki, zwanej cewnikiem, przez naczynie krwionośne – zazwyczaj w pachwinie (tętnica udowa) lub na nadgarstku (tętnica promieniowa) – i ostrożne doprowadzenie jej do serca lub naczyń wieńcowych. Dzięki temu badaniu możliwe jest precyzyjne diagnozowanie wielu schorzeń oraz często natychmiastowe podjęcie leczenia.

Kiedy wykonuje się cewnikowanie?

Decyzja o wykonaniu cewnikowania serca jest podejmowana na podstawie szeregu objawów, wyników innych badań diagnostycznych oraz oceny ryzyka. Jest to badanie o kluczowym znaczeniu w sytuacjach, gdy inne metody, takie jak EKG, echo serca czy testy wysiłkowe, nie dostarczają wystarczających informacji. Główne wskazania do cewnikowania to:

• Diagnostyka choroby wieńcowej: Ocena zwężeń lub zablokowań w tętnicach wieńcowych, które mogą prowadzić do zawału serca.
• Ocena zawału serca: W nagłych przypadkach, aby szybko zlokalizować zablokowaną tętnicę i przywrócić przepływ krwi.
• Wady zastawek serca: Pomiar ciśnienia w komorach serca i ocena funkcjonowania zastawek.
• Wrodzone wady serca: Diagnostyka i ocena złożonych wad u dzieci i dorosłych.
• Ocena przedoperacyjna: Przed zabiegami kardiochirurgicznymi, takimi jak by-passy czy wymiana zastawek.
• Niewyjaśnione bóle w klatce piersiowej: Gdy inne przyczyny zostały wykluczone.

Jak przygotować się do badania?

Przed badaniem

Przygotowanie do cewnikowania serca jest niezwykle ważne dla bezpieczeństwa i skuteczności procedury. Lekarz szczegółowo poinformuje o wszystkich zaleceniach, ale zazwyczaj obejmują one:

• Post: Pacjent musi być na czczo przez około 6-8 godzin przed badaniem.
• Leki: Należy poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach, zwłaszcza o lekach przeciwkrzepliwych (np. warfaryna, nowe doustne antykoagulanty), które mogą wymagać tymczasowego odstawienia lub modyfikacji dawki.
• Alergie: Kluczowe jest zgłoszenie wszelkich alergii, zwłaszcza na jod, owoce morza lub środki kontrastowe, ponieważ podczas badania używany jest kontrast.
• Nawodnienie: W niektórych przypadkach zaleca się picie dużej ilości płynów przed badaniem, aby ułatwić wydalanie kontrastu przez nerki.
• Pobyt w szpitalu: Cewnikowanie zazwyczaj wymaga krótkiego pobytu w szpitalu, często jednodniowego.

Przebieg cewnikowania krok po kroku

Samo badanie jest przeprowadzane w specjalistycznej pracowni hemodynamicznej przez zespół kardiologów interwencyjnych i pielęgniarek. Oto jego typowy przebieg:

1. Przygotowanie pacjenta: Pacjent leży na stole zabiegowym. Skóra w miejscu wprowadzenia cewnika (najczęściej pachwina lub nadgarstek) jest dezynfekowana i znieczulana miejscowo. Pacjent pozostaje przytomny, ale może otrzymać lek uspokajający.
2. Dostęp do naczynia: Lekarz wykonuje niewielkie nacięcie i wprowadza specjalną rurkę (tzw. koszulkę naczyniową) do tętnicy.
3. Wprowadzenie cewnika: Przez koszulkę wprowadzany jest cienki cewnik. Pod kontrolą obrazowania rentgenowskiego (fluoroskopii) lekarz ostrożnie przesuwa cewnik przez naczynia krwionośne aż do serca lub tętnic wieńcowych. Pacjent nie odczuwa przesuwania cewnika, ponieważ naczynia krwionośne nie mają zakończeń nerwowych wrażliwych na dotyk.
4. Podanie kontrastu: Przez cewnik podawany jest specjalny środek kontrastowy, który wypełnia naczynia i komory serca, stając się widocznym na ekranie monitora rentgenowskiego. To pozwala na dokładną ocenę ich anatomii i ewentualnych zwężeń.
5. Pomiar ciśnienia i pobór próbek: W zależności od celu badania, cewnik może być użyty do pomiaru ciśnienia w różnych częściach serca oraz pobrania próbek krwi.
6. Interwencja (jeśli konieczna): Jeśli wykryte zostaną zwężenia tętnic wieńcowych, lekarz może od razu wykonać angioplastykę (poszerzenie naczynia balonikiem) i wszczepić stent (metalową siateczkę podtrzymującą naczynie).
7. Zakończenie badania: Po zakończeniu diagnostyki lub interwencji cewnik i koszulka są usuwane. Na miejsce wprowadzenia cewnika zakładany jest uciskowy opatrunek, aby zapobiec krwawieniu.

Co można zdiagnozować i leczyć?

Cewnikowanie serca to nieocenione narzędzie zarówno w diagnostyce, jak i leczeniu wielu schorzeń kardiologicznych. Dzięki niemu możliwe jest:

• Dokładne określenie stopnia zwężenia tętnic wieńcowych: Co jest kluczowe w planowaniu leczenia choroby niedokrwiennej serca.
• Rozpoznanie zawału serca: I natychmiastowe udrożnienie zatkanej tętnicy, co jest ratujące życie.
• Ocena funkcji zastawek serca: I planowanie ich naprawy lub wymiany (np. TAVI – przezcewnikowa implantacja zastawki aortalnej).
• Zamykanie ubytków w przegrodach serca: U dzieci i dorosłych bez konieczności otwierania klatki piersiowej.
• Pobieranie biopsji mięśnia sercowego: W celu diagnostyki chorób takich jak zapalenie mięśnia sercowego czy kardiomiopatie.

Po badaniu: Rekonwalescencja i zalecenia

Po cewnikowaniu serca pacjent jest monitorowany przez kilka godzin. Kluczowe zalecenia po badaniu to:

• Unieruchomienie: Noga lub ręka, w której wprowadzono cewnik, powinna być utrzymywana w unieruchomieniu przez kilka godzin, aby zapobiec krwawieniu z miejsca wkłucia.
• Nawodnienie: Picie dużej ilości płynów pomaga w wydaleniu środka kontrastowego z organizmu.
• Obserwacja miejsca wkłucia: Należy zwracać uwagę na ewentualne krwawienie, obrzęk, zaczerwienienie lub ból w miejscu wkłucia.
• Unikanie wysiłku: Przez kilka dni po badaniu należy unikać ciężkiego wysiłku fizycznego, podnoszenia ciężarów i intensywnych ćwiczeń.

Możliwe powikłania

Cewnikowanie serca jest bezpieczną procedurą, ale jak każda interwencja medyczna, niesie ze sobą pewne ryzyko. Powikłania są rzadkie, ale mogą obejmować krwawienie lub zasinienie w miejscu wkłucia, reakcję alergiczną na kontrast, uszkodzenie naczynia krwionośnego, zaburzenia rytmu serca, a w bardzo rzadkich przypadkach zawał serca lub udar. Zespół medyczny jest zawsze przygotowany na zarządzanie takimi sytuacjami.

Ciekawostki o cewnikowaniu serca

Historia cewnikowania serca jest równie fascynująca co sama procedura. Po raz pierwszy badanie to zostało wykonane na człowieku w 1929 roku przez niemieckiego lekarza Wernera Forssmanna, który – co ciekawe – przeprowadził je na samym sobie! Wprowadził cewnik do własnej żyły ramiennej i przesunął go aż do prawej komory serca, wykonując zdjęcie rentgenowskie. Jego pionierskie odkrycie, choć początkowo spotkało się z krytyką, ostatecznie zostało uhonorowane Nagrodą Nobla w 1956 roku. Od tego czasu technologia cewnikowania przeszła ogromną ewolucję, stając się standardem w diagnostyce i leczeniu chorób serca, umożliwiając szybki powrót do aktywności milionom pacjentów.