Co robić, gdy wystąpi biegunka?

Biegunka to powszechna dolegliwość, która potrafi skutecznie zakłócić codzienne funkcjonowanie i wywołać spory dyskomfort. Choć zazwyczaj ma charakter przejściowy, wiedza o tym, jak sobie z nią radzić, jest kluczowa dla szybkiego powrotu do zdrowia i uniknięcia poważniejszych konsekwencji, takich jak odwodnienie.

Zrozumienie biegunki: Czym jest i dlaczego się pojawia?

Biegunka charakteryzuje się oddawaniem luźnych lub wodnistych stolców częściej niż zwykle, zazwyczaj trzy razy lub więcej w ciągu doby. Jest to sygnał, że coś w układzie pokarmowym nie działa prawidłowo. Najczęstszymi przyczynami są infekcje wirusowe (tzw. grypa jelitowa), bakteryjne (np. zatrucia pokarmowe) lub pasożytnicze.

Inne czynniki wywołujące biegunkę to:

• Stres i niepokój – układ pokarmowy jest bardzo wrażliwy na stan emocjonalny.
• Niektóre leki – zwłaszcza antybiotyki, które mogą zaburzać naturalną florę bakteryjną jelit.
• Nietolerancje pokarmowe – np. laktozy czy glutenu.
• Choroby przewlekłe jelit – takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego.

Kluczowe kroki w walce z biegunką

Nawodnienie jest najważniejsze

Największym zagrożeniem podczas biegunki jest odwodnienie, zwłaszcza u dzieci i osób starszych. Utrata płynów i elektrolitów może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Dlatego priorytetem jest uzupełnianie płynów.

• Woda: Pij małe porcje wody często.
• Elektrolity: Sięgnij po gotowe doustne płyny nawadniające (DPN) dostępne w aptekach. Są one optymalnie zbilansowane pod kątem soli i cukrów.
• Słabe herbaty: Niesłodzona herbata rumiankowa lub miętowa może przynieść ulgę.
• Buliony warzywne: Dostarczają soli i pomagają w utrzymaniu równowagi elektrolitowej.

Ciekawostka: Doustne płyny nawadniające (ORS) zostały opracowane w latach 60. XX wieku i uratowały miliony istnień ludzkich, stając się jednym z najważniejszych osiągnięć medycyny w dziedzinie zdrowia publicznego.

Unikaj napojów gazowanych, soków owocowych (ze względu na wysoką zawartość cukru), kofeiny i alkoholu, ponieważ mogą one nasilać odwodnienie.

Odpowiednia dieta: Co jeść, a czego unikać?

W trakcie biegunki należy odciążyć układ pokarmowy. Dieta powinna być lekkostrawna i uboga w błonnik.

• Zacznij od prostych produktów: Banany, gotowany ryż, mus jabłkowy i suchary (tzw. dieta BRAT – Bananas, Rice, Applesauce, Toast) są często polecane ze względu na ich właściwości wiążące i łatwość trawienia.
• Gotowane warzywa: Marchew, ziemniaki – najlepiej w formie puree lub zup.
• Chude mięso/ryby: Gotowane lub pieczone, bez dodatku tłuszczu.
• Delikatne zupy: Klarowne buliony warzywne lub drobiowe.

Czego unikać bezwzględnie:

• Tłustych, smażonych potraw.
• Ostrych przypraw.
• Mleka i produktów mlecznych (mogą nasilać objawy, zwłaszcza przy przejściowej nietolerancji laktozy).
• Surowych warzyw i owoców (wysoka zawartość błonnika).
• Słodyczy i produktów z dużą ilością cukru.

Leki bez recepty: Kiedy i jakie?

W przypadku łagodnej biegunki można zastosować leki dostępne bez recepty, ale zawsze z umiarem i zgodnie z ulotką.

• Leki adsorbujące: Węgiel aktywowany lub diosmektyt, które wiążą toksyny i bakterie w jelitach, a następnie są wydalane z organizmu.
• Leki spowalniające perystaltykę: Loperamid – należy stosować ostrożnie, ponieważ może on maskować objawy i spowalniać eliminację patogenów. Nie jest zalecany u dzieci.
• Probiotyki: Preparaty zawierające "dobre" bakterie, które pomagają odbudować naturalną florę jelitową zaburzoną przez biegunkę. Są szczególnie polecane po antybiotykoterapii.

Higiena to podstawa

Dokładne mycie rąk ciepłą wodą z mydłem po każdej wizycie w toalecie i przed przygotowaniem posiłków jest niezwykle ważne, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się infekcji.

Kiedy należy szukać pomocy medycznej?

Choć większość przypadków biegunki mija samoistnie, istnieją sytuacje, w których konieczna jest konsultacja z lekarzem:

• Wysoka gorączka (powyżej 38,5°C).
• Silny ból brzucha, który nie ustępuje.
• Krew lub śluz w stolcu.
• Objawy odwodnienia: Zmniejszone oddawanie moczu, suchość w ustach, zapadnięte oczy, brak łez u dzieci, osłabienie, zawroty głowy.
• Biegunka utrzymująca się dłużej niż 2 dni u dorosłych lub 24 godziny u małych dzieci i niemowląt.
• Biegunka u osób starszych, kobiet w ciąży, osób z chorobami przewlekłymi lub obniżoną odpornością.

Ciekawostka na koniec: Rola mikrobiomu jelitowego

Nasz organizm jest domem dla bilionów bakterii, głównie w jelitach, tworzących tzw. mikrobiom jelitowy. Biegunka, zwłaszcza infekcyjna, często prowadzi do jego zaburzenia. To właśnie dlatego probiotyki odgrywają tak ważną rolę w regeneracji i przywracaniu równowagi po przebytej chorobie. Zdrowy mikrobiom to podstawa silnej odporności i prawidłowego trawienia.