Czemu zamarza odma w silniku?

W mroźne dni, kiedy temperatura spada poniżej zera, wielu kierowców obawia się o stan swojego samochodu. Jednym z mniej oczywistych, a jednak krytycznych problemów, który może zaskoczyć, jest zamarznięta odma silnika. Choć brzmi to niepokojąco, zrozumienie przyczyn i skutków tego zjawiska pozwala skutecznie mu zapobiegać i zapewnić dłuższą żywotność jednostki napędowej.

Czym jest odma w silniku?

Odma silnika, znana również jako system wentylacji skrzyni korbowej (PCV – Positive Crankcase Ventilation), to kluczowy element każdego nowoczesnego silnika spalinowego. Jej głównym zadaniem jest odprowadzanie tak zwanych "gazów przedmuchowych" (ang. blow-by gases), które przedostają się z komory spalania do skrzyni korbowej. Gazy te, będące mieszaniną niespalonego paliwa, spalin i pary wodnej, muszą być usunięte, aby zapobiec nadmiernemu wzrostowi ciśnienia w silniku oraz zanieczyszczeniu oleju. System odmy kieruje je z powrotem do układu dolotowego, gdzie są ponownie spalane, co minimalizuje emisję szkodliwych substancji do atmosfery.

Dlaczego odma zamarza?

Zamarzanie odmy to złożony problem wynikający z kilku czynników, które wzajemnie się potęgują w niskich temperaturach.

Rola kondensacji

Gazy przedmuchowe, o których wspomniano wcześniej, zawierają znaczną ilość pary wodnej. Gdy te ciepłe, wilgotne gazy przechodzą przez system odmy, który jest wystawiony na działanie niskich temperatur zewnętrznych, dochodzi do ich gwałtownego schłodzenia. W efekcie para wodna kondensuje, tworząc krople wody. To zjawisko jest podobne do tego, co obserwujemy na zimnej szklance z napojem w ciepłym pomieszczeniu – wilgoć z powietrza osiada na jej powierzchni. W układzie odmy, woda ta miesza się z resztkami oleju i innymi zanieczyszczeniami, tworząc emulsję.

Niskie temperatury i krótkie trasy

Kluczowym czynnikiem sprawiającym, że kondensacja staje się problemem, są niskie temperatury otoczenia. Gdy słupek rtęci spada poniżej zera, skondensowana woda w układzie odmy zaczyna zamarzać, tworząc korki lodowe. Problem ten jest szczególnie nasilony podczas krótkich tras i jazdy miejskiej. Silnik nie ma wtedy wystarczająco dużo czasu, aby osiągnąć optymalną temperaturę pracy, która pozwoliłaby na odparowanie nagromadzonej wilgoci z układu. Zamiast tego, woda gromadzi się i stopniowo zamarza, blokując przepływ gazów.

Wpływ jakości oleju

Jakość i stan oleju silnikowego również mają znaczenie. Stary, zużyty lub zanieczyszczony olej zawiera więcej wody i produktów spalania, co zwiększa tendencję do tworzenia się emulsji i zamarzania. Niewłaściwy typ oleju, który nie radzi sobie dobrze w niskich temperaturach, może również pogorszyć sytuację.

Skutki zamarzniętej odmy

Zablokowana odma to nie tylko drobna usterka, ale poważny problem, który może prowadzić do kosztownych uszkodzeń silnika.

• Wzrost ciśnienia w skrzyni korbowej: Najbardziej bezpośrednim skutkiem jest gromadzenie się gazów przedmuchowych. Bez drogi ucieczki ciśnienie w silniku gwałtownie rośnie.
• Wycieki oleju: Nadmierne ciśnienie w skrzyni korbowej szuka najsłabszego punktu. Może to prowadzić do wypychania uszczelnień (np. uszczelniaczy wału korbowego, uszczelki pokrywy zaworów) oraz wysadzenia bagnetu oleju, co skutkuje nagłym i obfitym wyciekiem oleju.
• Uszkodzenie uszczelnień turbosprężarki: W silnikach z turbosprężarką, wysokie ciśnienie może uszkodzić delikatne uszczelnienia turbiny, prowadząc do spalania oleju i zwiększonego dymienia.
• Poważne uszkodzenia silnika: W skrajnych przypadkach, gdy ciśnienie jest bardzo wysokie, może dojść do uszkodzenia innych elementów silnika, a nawet jego zatarcia z powodu nagłego braku oleju.

Jak zapobiegać zamarzaniu odmy?

Zapobieganie zamarzaniu odmy jest prostsze niż usuwanie jego skutków. Warto wdrożyć kilka kluczowych praktyk.

1. Regularna wymiana oleju: Stosuj wysokiej jakości olej silnikowy zgodny ze specyfikacją producenta i wymieniaj go regularnie, najlepiej przed sezonem zimowym. Świeży olej lepiej radzi sobie z wilgocią i zanieczyszczeniami.
2. Dłuższe trasy i rozgrzewanie silnika: Jeśli to możliwe, unikaj częstych, krótkich przejazdów w mroźne dni. Dłuższa jazda pozwala silnikowi osiągnąć pełną temperaturę pracy i odparować nagromadzoną wilgoć z układu odmy.
3. Kontrola i czyszczenie układu odmy: Przed nadejściem zimy warto zlecić mechanikowi sprawdzenie stanu układu odmy. W niektórych silnikach element ten jest wymienny lub wymaga regularnego czyszczenia. Usunięcie nagromadzonych osadów i szlamu znacząco zmniejsza ryzyko zamarznięcia.
4. Użycie podgrzewacza silnika: W regionach o ekstremalnie niskich temperaturach (np. Skandynawia) popularne są elektryczne podgrzewacze silnika. Pomagają one szybciej osiągnąć optymalną temperaturę pracy, co również ogranicza kondensację.

Pamiętaj, że zapobieganie jest kluczem. Dbanie o prawidłowe funkcjonowanie układu wentylacji skrzyni korbowej to inwestycja w długą i bezawaryjną pracę Twojego silnika, szczególnie w trudnych, zimowych warunkach.