Czy straże gminne powinny mieć fotoradary

Kwestia wyposażenia straży gminnych w fotoradary to temat, który od lat budzi gorące dyskusje w przestrzeni publicznej. To zagadnienie, choć na pozór proste, kryje w sobie wiele warstw, od bezpieczeństwa ruchu drogowego, przez finanse samorządów, aż po kwestie zaufania społecznego. Czy lokalne służby powinny mieć narzędzia do egzekwowania prędkości, czy może ich rola powinna koncentrować się na innych aspektach porządku publicznego? Przyjrzyjmy się temu złożonemu problemowi.

Rola straży gminnych w bezpieczeństwie drogowym

Straże gminne (lub miejskie) zostały powołane przede wszystkim do czuwania nad porządkiem publicznym na terenie swojej gminy. Ich kompetencje są szerokie i obejmują m.in. ochronę spokoju i porządku w miejscach publicznych, nadzór nad przestrzeganiem przepisów o ruchu drogowym (w zakresie określonym w ustawach) oraz współpracę z policją. Przez pewien czas, lokalne służby faktycznie dysponowały uprawnieniami do używania fotoradarów, co miało na celu poprawę bezpieczeństwa na drogach lokalnych.

Kiedyś fotoradary w rękach lokalnych służb

W przeszłości, przed rokiem 2016, straże gminne i miejskie miały możliwość używania fotoradarów do kontroli prędkości. Argumentowano wówczas, że dzięki temu mogły skuteczniej reagować na lokalne problemy z przekraczaniem prędkości, szczególnie w pobliżu szkół, przedszkoli czy na osiedlowych ulicach, gdzie policja często nie była w stanie być obecna na stałe. Przykładem mogły być małe miejscowości, gdzie mieszkańcy od lat zgłaszali problem z piratami drogowymi, a straż gminna, znając specyfikę terenu, mogła precyzyjniej ustawiać urządzenia.

Obecne kompetencje i wyzwania

Obecnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, straże gminne i miejskie nie posiadają uprawnień do samodzielnego używania fotoradarów i wystawiania mandatów na ich podstawie. Kompetencje te zostały ograniczone i w głównej mierze przejęte przez Policję oraz Inspekcję Transportu Drogowego. To istotna zmiana, która wywołała wiele dyskusji na temat efektywności nadzoru nad prędkością w mniejszych miejscowościach, gdzie obecność policji jest często sporadyczna.

Argumenty za powrotem fotoradarów do straży gminnych

Zwolennicy przywrócenia strażom gminnym uprawnień do obsługi fotoradarów wskazują na kilka kluczowych korzyści:

• Zwiększenie lokalnego bezpieczeństwa: Strażnicy znają teren, wiedzą, gdzie najczęściej dochodzi do wykroczeń i wypadków. Mogliby skuteczniej interweniować w miejscach szczególnie niebezpiecznych, np. na drogach dojazdowych do szkół.
• Lepsze rozpoznanie zagrożeń: Dzięki stałej obecności w gminie, strażnicy mają bezpośredni kontakt z mieszkańcami i są w stanie szybko zidentyfikować "czarne punkty" na drogach.
• Odciążenie policji: Policja, zajęta szerszym spektrum zadań, mogłaby skupić się na poważniejszych przestępstwach, pozostawiając mniejsze wykroczenia drogowe w gestii lokalnych służb.
• Działanie prewencyjne: Sama świadomość możliwości kontroli prędkości przez lokalnych strażników mogłaby działać odstraszająco na kierowców, skłaniając ich do przestrzegania limitów.

Argumenty przeciwko takiemu rozwiązaniu

Przeciwnicy powrotu fotoradarów do straży gminnych również mają mocne argumenty, często oparte na doświadczeniach z przeszłości:

• Obawy o "fiskalizm": Najczęściej podnoszonym zarzutem było to, że fotoradary były wykorzystywane głównie do generowania dochodów dla samorządów, a nie do poprawy bezpieczeństwa. Ustawiano je w miejscach "łatwych", a niekoniecznie tam, gdzie były najbardziej potrzebne.
• Brak zaufania społecznego: Wiele osób postrzegało straże gminne jako mniej profesjonalne niż policja w kwestii egzekwowania przepisów drogowych, co prowadziło do spadku zaufania.
• Kwestie szkolenia i profesjonalizmu: Wątpliwości budził poziom wyszkolenia strażników w obsłudze urządzeń pomiarowych i interpretacji przepisów ruchu drogowego.
• Ryzyko nadużyć: Istniało ryzyko, że fotoradary mogłyby być używane w sposób uznaniowy lub niewłaściwy, co podważałoby rzetelność systemu.

Alternatywne metody poprawy bezpieczeństwa

Niezależnie od decyzji w sprawie fotoradarów, istnieje wiele innych, często bardziej kompleksowych sposobów na poprawę bezpieczeństwa drogowego w gminach:

• Edukacja i prewencja: Programy edukacyjne dla dzieci i młodzieży, kampanie społeczne skierowane do kierowców i pieszych.
• Inwestycje w infrastrukturę: Budowa progów zwalniających, rond, sygnalizacji świetlnej, lepsze oznakowanie, wydzielone ścieżki rowerowe i chodniki.
• Współpraca z policją: Lepsza koordynacja działań straży gminnych z policją w zakresie patrolowania dróg i reagowania na zgłoszenia mieszkańców.
• Monitoring wizyjny: Wykorzystanie kamer monitoringu do identyfikacji problematycznych zachowań na drogach, co może wspierać działania prewencyjne.

Podsumowanie: W poszukiwaniu równowagi

Debata na temat fotoradarów dla straży gminnych jest odzwierciedleniem szerszego problemu: jak skutecznie i etycznie dbać o bezpieczeństwo na drogach lokalnych. Z jednej strony mamy potrzebę efektywnego egzekwowania przepisów i wykorzystania lokalnej wiedzy. Z drugiej – obawy o nadużycia, fiskalizm i zaufanie społeczne. Kluczem do sukcesu wydaje się być znalezienie równowagi pomiędzy restrykcyjnymi kontrolami a działaniami edukacyjnymi i inwestycjami w bezpieczną infrastrukturę. Niezależnie od tego, kto ostatecznie będzie odpowiedzialny za fotoradary, nadrzędnym celem zawsze powinno być rzeczywiste zwiększenie bezpieczeństwa wszystkich uczestników ruchu drogowego, a nie jedynie generowanie wpływów do budżetu.