Jak powstaje i jak jest leczony liszaj płaski

Czy zdarzyło Ci się kiedyś zauważyć na skórze lub w jamie ustnej tajemnicze, swędzące zmiany, które nie chcą zniknąć? Liszaj płaski to schorzenie, które choć często niedoceniane, potrafi znacząco wpłynąć na komfort życia. Zrozumienie jego natury, przyczyn i metod leczenia jest kluczem do skutecznego radzenia sobie z tą przewlekłą chorobą zapalną.

Liszaj płaski (łac. lichen planus) to przewlekła choroba zapalna, która może dotykać skórę, włosy, paznokcie oraz błony śluzowe, w tym jamę ustną i narządy płciowe. Charakteryzuje się występowaniem małych, błyszczących, fioletowawych guzków, często z towarzyszącym silnym świądem. Mimo że jest to schorzenie niezakaźne, jego objawy mogą być bardzo uciążliwe i wpływać na jakość życia pacjentów.

Jak powstaje liszaj płaski?

Dokładna przyczyna powstawania liszaja płaskiego pozostaje nie do końca poznana, jednak powszechnie uważa się, że ma on podłoże autoimmunologiczne. Oznacza to, że układ odpornościowy organizmu, zamiast atakować patogeny, błędnie atakuje własne komórki skóry lub błon śluzowych. Istnieje wiele czynników, które mogą wywoływać lub nasilać objawy liszaja płaskiego.

• Predyspozycje genetyczne: U niektórych osób może występować większa skłonność do rozwoju choroby.
• Stres: Silny stres emocjonalny jest często wymieniany jako czynnik wyzwalający lub zaostrzający.
• Niektóre leki: Leki przeciwmalaryczne, niektóre leki na nadciśnienie (np. beta-blokery) czy niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) mogą indukować liszajopodobne reakcje.
• Infekcje: Wirusowe infekcje, zwłaszcza wirusowe zapalenie wątroby typu C (HCV), są często kojarzone z liszajem płaskim.
• Alergeny: Kontaktowe alergie, szczególnie na składniki wypełnień stomatologicznych (amalgamat), mogą wywoływać zmiany w jamie ustnej.

Warto pamiętać, że liszaj płaski nie jest zaraźliwy i nie przenosi się z osoby na osobę.

Objawy i rodzaje

Objawy liszaja płaskiego mogą być bardzo zróżnicowane w zależności od miejsca występowania zmian.

Skórny liszaj płaski

Najczęściej manifestuje się jako małe, błyszczące, fioletowe guzki o płaskiej powierzchni, często pokryte delikatną siateczką Wickhama – drobnymi, białymi liniami widocznymi pod powiększeniem. Zmiany te są zazwyczaj bardzo swędzące i mogą pojawiać się na nadgarstkach, kostkach, dolnej części pleców oraz w okolicach narządów płciowych. Po ustąpieniu zmian mogą pozostawać przebarwienia pozapalne.

Liszaj płaski jamy ustnej

Występuje w postaci białych, siateczkowatych zmian (najczęściej na wewnętrznej stronie policzków, języku, dziąsłach), które mogą być bezobjawowe lub powodować ból i pieczenie, zwłaszcza podczas jedzenia pikantnych lub kwaśnych potraw. Czasami pojawiają się również bolesne nadżerki i owrzodzenia.

Liszaj płaski paznokci

Może prowadzić do zniekształcenia paznokci, ich ścieńczenia, rozdwajania, a w ciężkich przypadkach nawet do ich utraty.

Liszaj płaski mieszkowy (odmiana włosowa)

Dotyka mieszków włosowych, prowadząc do ich stanu zapalnego, a w konsekwencji do trwałego wypadania włosów i bliznowacenia skóry głowy. Jest to jedna z trudniejszych do leczenia odmian, mogąca prowadzić do nieodwracalnej łysiny.

Liszaj płaski narządów płciowych

Może powodować bolesne nadżerki, świąd i bliznowacenie, co znacząco wpływa na komfort życia i może prowadzić do dysfunkcji seksualnych.

Jak diagnozuje się liszaj płaski?

Rozpoznanie liszaja płaskiego opiera się przede wszystkim na badaniu klinicznym przez dermatologa. Lekarz ocenia charakterystyczne zmiany skórne lub błon śluzowych. W celu potwierdzenia diagnozy często konieczne jest wykonanie biopsji skóry lub błony śluzowej. Pobraną próbkę tkanki bada się pod mikroskopem, aby wykluczyć inne schorzenia i potwierdzić obecność typowych dla liszaja płaskiego cech histopatologicznych. W niektórych przypadkach mogą być również zlecane badania krwi, aby wykluczyć choroby współistniejące, takie jak wirusowe zapalenie wątroby typu C.

Opcje leczenia liszaja płaskiego

Leczenie liszaja płaskiego ma na celu złagodzenie objawów, zmniejszenie stanu zapalnego i zapobieganie nawrotom. Należy pamiętać, że liszaj płaski jest chorobą przewlekłą i często wymaga długotrwałej terapii. Wybór metody leczenia zależy od lokalizacji, rozległości i nasilenia zmian.

• Miejscowe kortykosteroidy: Są to leki pierwszego rzutu, stosowane w postaci maści, kremów lub płynów. Zmniejszają stan zapalny i świąd.
• Kortykosteroidy doustne: W przypadku rozległych lub ciężkich zmian, lekarz może zalecić krótkotrwałą terapię doustnymi sterydami w celu szybkiego opanowania objawów.
• Fototerapia (PUVA, UVB): Leczenie światłem ultrafioletowym może być skuteczne w przypadku uogólnionego liszaja płaskiego skóry, zwłaszcza gdy inne metody zawiodły.
• Retinoidy: Zarówno miejscowe (np. tretynoina), jak i doustne (np. acytretyna) mogą być stosowane, szczególnie w leczeniu liszaja płaskiego jamy ustnej i paznokci.
• Leki immunosupresyjne: W ciężkich, opornych na leczenie przypadkach, mogą być zastosowane leki takie jak cyklosporyna, metotreksat czy mykofenolan mofetylu.
• Leki przeciwhistaminowe: Pomagają w redukcji świądu.

Poza farmakoterapią, ważne jest unikanie czynników wyzwalających, dbanie o higienę jamy ustnej (w przypadku zmian w ustach) oraz stosowanie emolientów, które nawilżają skórę i zmniejszają podrażnienia.

Prognozy i życie z liszajem płaskim

Przebieg liszaja płaskiego jest często nieprzewidywalny. Zmiany skórne mogą ustąpić samoistnie w ciągu kilku miesięcy do kilku lat, ale zmiany w jamie ustnej często mają charakter przewlekły i nawracający. Niestety, w niektórych przypadkach, zwłaszcza przy liszaju płaskim jamy ustnej, istnieje niewielkie ryzyko transformacji złośliwej, dlatego regularne kontrole dermatologiczne są kluczowe.

Wskazówki dla pacjentów:

• Unikaj drapania: Drapanie może nasilać zmiany i prowadzić do powstawania nowych.
• Zarządzaj stresem: Techniki relaksacyjne, medytacja czy joga mogą pomóc w redukcji stresu.
• Zwracaj uwagę na dietę: Unikaj ostrych, kwaśnych potraw i alkoholu, jeśli masz zmiany w jamie ustnej.
• Regularne wizyty u specjalisty: Nawet po ustąpieniu objawów, warto pozostawać pod opieką dermatologa.

Życie z liszajem płaskim wymaga cierpliwości i konsekwencji w leczeniu. Dzięki odpowiedniej opiece medycznej i świadomości choroby, można skutecznie kontrolować objawy i znacznie poprawić jakość życia.