Jakie są przyczyny pokrzywki?

Zaczerwienione, swędzące bąble, które nagle pojawiają się na skórze i równie niespodziewanie znikają – to obraz, który zna wiele osób. Mowa oczywiście o pokrzywce, dolegliwości tak powszechnej, że niemal każdy z nas miał z nią styczność lub zna kogoś, kto jej doświadczył. Choć często bywa bagatelizowana jako chwilowa niedogodność, jej przyczyny bywają zaskakująco różnorodne i skomplikowane. Zrozumienie, co wywołuje te nieprzyjemne zmiany skórne, jest kluczem do skutecznego radzenia sobie z problemem i poprawy komfortu życia.

Czym jest pokrzywka?

Pokrzywka (łac. urticaria) to powszechna choroba skóry charakteryzująca się występowaniem swędzących, uniesionych bąbli o różnej wielkości i kształcie, często otoczonych zaczerwienieniem. Bąble te, przypominające te po kontakcie z pokrzywą, mogą pojawiać się na każdej części ciała i zazwyczaj znikają w ciągu 24 godzin, nie pozostawiając śladów. W zależności od czasu trwania objawów, wyróżniamy pokrzywkę ostrą (trwającą do 6 tygodni) oraz pokrzywkę przewlekłą (utrzymującą się dłużej niż 6 tygodni).

Główne przyczyny ostrej pokrzywki

Ostra pokrzywka jest zazwyczaj łatwiejsza do zdiagnozowania, gdyż jej przyczyny są często bardziej oczywiste i bezpośrednio związane z niedawnym kontaktem z alergenem lub infekcją.

Reakcje alergiczne

To jedna z najczęstszych przyczyn, zwłaszcza u dzieci. Organizm reaguje nadmiernie na substancje, które dla większości ludzi są nieszkodliwe.

• Pokarmy: Najczęściej są to orzechy, skorupiaki, ryby, jaja, mleko, soja, pszenica, a także niektóre dodatki do żywności (barwniki, konserwanty). Ciekawostka: Czasem reakcja alergiczna może pojawić się nawet po zjedzeniu niewielkiej ilości uczulającego produktu.
• Leki: Antybiotyki (szczególnie penicylina), niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ, np. ibuprofen, aspiryna), a także niektóre leki na nadciśnienie (inhibitory ACE).
• Użądlenia owadów: Pszczoły, osy, szerszenie, komary.
• Kontakt z alergenami: Pyłki roślin, sierść zwierząt, lateks czy roztocza kurzu domowego mogą wywołać pokrzywkę kontaktową lub ogólną reakcję.

Infekcje

Wirusy, bakterie, a nawet pasożyty mogą być potężnym wyzwalaczem pokrzywki, szczególnie u dzieci i osób z osłabionym układem odpornościowym.

• Wirusowe: Przeziębienie, grypa, mononukleoza, wirusowe zapalenie wątroby, a nawet opryszczka.
• Bakteryjne: Angina paciorkowcowa, infekcje dróg moczowych, infekcje zębów.
• Pasożytnicze: Rzadziej, ale infekcje pasożytnicze (np. lamblie) również mogą prowadzić do pokrzywki.

Czynniki fizyczne

W niektórych przypadkach pokrzywka może być wywołana przez bezpośrednie bodźce fizyczne.

• Dermografizm: Występuje po zadrapaniu lub uciśnięciu skóry, tworząc bąble wzdłuż linii nacisku. Nazywany bywa "pisaniem na skórze".
• Pokrzywka z zimna: Reakcja na niskie temperatury, np. kąpiel w zimnej wodzie, kontakt z zimnym powietrzem.
• Pokrzywka z ciepła (cholinergiczna): Wywołana wzrostem temperatury ciała, np. podczas wysiłku fizycznego, gorącej kąpieli, stresu.
• Pokrzywka uciskowa: Powstaje w miejscach długotrwałego ucisku, np. pod paskiem, ramiączkami biustonosza.
• Pokrzywka słoneczna: Reakcja na ekspozycję na światło słoneczne.

Stres emocjonalny

Choć sam stres rzadko jest jedyną przyczyną pokrzywki, może on znacząco nasilać objawy lub wywoływać je u osób predysponowanych. Wzmożone napięcie psychiczne wpływa na układ odpornościowy i hormonalny, co może sprzyjać pojawieniu się bąbli.

Przewlekła pokrzywka: gdy bąble nie ustępują

Gdy pokrzywka utrzymuje się powyżej 6 tygodni, mówimy o pokrzywce przewlekłej. Jej diagnostyka jest często bardziej złożona, a przyczyny trudniejsze do ustalenia.

Przewlekła pokrzywka spontaniczna (idiopatyczna)

To najczęstsza forma przewlekłej pokrzywki. W około połowie przypadków nie udaje się zidentyfikować konkretnej przyczyny, dlatego nazywana jest idiopatyczną. Jednakże, coraz częściej badacze wskazują na podłoże:

• Autoimmunologiczne: Organizm błędnie atakuje własne komórki, co prowadzi do uwalniania histaminy. Często współistnieje z innymi chorobami autoimmunologicznymi, takimi jak choroba Hashimoto czy toczeń.
• Związane z chorobami wewnętrznymi: Rzadziej, ale przewlekła pokrzywka może być objawem chorób tarczycy, infekcji przewlekłych (np. Helicobacter pylori), a nawet niektórych nowotworów.

Przewlekła pokrzywka indukowana

Jest to forma przewlekłej pokrzywki wywołanej przez powtarzające się bodźce fizyczne, które opisano wcześniej (zimno, ciepło, ucisk, światło, wibracje, wysiłek fizyczny). U niektórych osób te czynniki mogą wywoływać objawy przez długi czas, stając się problemem przewlekłym.

Czynniki nasilające objawy pokrzywki

Niezależnie od pierwotnej przyczyny, istnieją czynniki, które mogą zaostrzyć przebieg pokrzywki i zwiększyć intensywność objawów:

• Alkohol: Może rozszerzać naczynia krwionośne i nasilać uwalnianie histaminy.
• Kofeina i ostre przyprawy: Podobnie jak alkohol, mogą wpływać na naczynia krwionośne.
• Stres: Jak wspomniano, potrafi być silnym czynnikiem zaostrzającym.
• Gorące kąpiele i prysznice: Ciepło może nasilać swędzenie.
• Ciasna odzież: Może powodować ucisk i tarcie, co u osób z dermografizmem lub pokrzywką uciskową wywoła bąble.

Kiedy szukać pomocy medycznej?

Choć większość przypadków ostrej pokrzywki ustępuje samoistnie lub po podaniu leków przeciwhistaminowych, są sytuacje, gdy konsultacja lekarska jest niezbędna:

• Gdy pokrzywka utrzymuje się długo i znacząco wpływa na jakość życia.
• Gdy towarzyszy jej obrzęk naczynioruchowy: Opuchlizna twarzy, ust, języka lub gardła. Jest to stan potencjalnie niebezpieczny, mogący prowadzić do trudności w oddychaniu.
• Gdy występują objawy ogólnoustrojowe: Duszności, zawroty głowy, spadek ciśnienia krwi, omdlenia – mogą wskazywać na reakcję anafilaktyczną. W takiej sytuacji należy natychmiast wezwać pomoc medyczną.
• Gdy pokrzywka pojawia się u małych dzieci lub niemowląt.

Podsumowanie

Pokrzywka, choć często postrzegana jako prosta dolegliwość, ma złożone i różnorodne przyczyny. Od alergii pokarmowych i lekowych, przez infekcje, po czynniki fizyczne i autoimmunologiczne – spektrum wyzwalaczy jest szerokie. Kluczowe jest zrozumienie własnego organizmu i obserwacja, co może wywoływać lub nasilać objawy. W przypadku przewlekłej pokrzywki lub wystąpienia niepokojących symptomów, zawsze warto skonsultować się z lekarzem, aby postawić trafną diagnozę i wdrożyć odpowiednie leczenie. Pamiętaj, że skuteczna terapia zaczyna się od identyfikacji źródła problemu.