Kredyty frankowe a problemy frankowiczów

Marzenie o własnym mieszkaniu często prowadziło do poszukiwania najkorzystniejszych rozwiązań finansowych. W Polsce, przez lata, jednym z nich wydawały się być kredyty indeksowane lub denominowane we frankach szwajcarskich. To, co początkowo jawiło się jako atrakcyjna alternatywa z niższym oprocentowaniem, dla wielu stało się źródłem długotrwałych problemów, niepewności i batalii sądowych. Dziś przyglądamy się, dlaczego kredyty frankowe wywołały tak wiele kontrowersji i jakie wyzwania stoją przed frankowiczami.

Czym są kredyty frankowe?

Kredyty frankowe to zobowiązania finansowe, których kwota lub raty były powiązane z kursem waluty szwajcarskiej – franka (CHF). Ich popularność w Polsce, szczególnie w latach 2005-2008, wynikała z pozornie niższych stóp procentowych w Szwajcarii w porównaniu do Polski. Banki oferowały je jako tańszą alternatywę dla kredytów złotowych, przekonując klientów o stabilności franka.

• Kredyty indeksowane: Kwota kredytu była wyrażona w PLN, ale przeliczana na CHF w momencie uruchomienia i spłacana w PLN po przeliczeniu z CHF według bieżącego kursu banku.
• Kredyty denominowane: Kwota kredytu była wyrażona bezpośrednio w CHF, a wypłacana w PLN według kursu banku z dnia uruchomienia. Spłata również odbywała się w PLN po przeliczeniu z CHF.

Dlaczego frank stał się problemem?

Głównym problemem frankowiczów stała się niestabilność kursu franka szwajcarskiego. Po globalnym kryzysie finansowym w 2008 roku, a zwłaszcza po decyzji Szwajcarskiego Banku Narodowego w 2015 roku o uwolnieniu kursu franka od euro, nastąpił gwałtowny wzrost jego wartości w stosunku do złotego. Dla kredytobiorców oznaczało to:

• znaczny wzrost wysokości comiesięcznych rat,
• drastyczny wzrost salda zadłużenia, często przewyższający wartość nieruchomości, na którą zaciągnięto kredyt (tzw. ujemny kapitał).

Te zmiany kursowe ujawniły ryzyko walutowe, które w wielu umowach kredytowych nie było dostatecznie jasno przedstawione kredytobiorcom, lub było przedstawione w sposób, który nie oddawał jego pełnej skali.

Kluczowe kwestie prawne i wyroki sądowe

Problemy frankowiczów szybko przeniosły się na salę sądową. Kredytobiorcy zaczęli kwestionować legalność i uczciwość zapisów w umowach kredytowych, wskazując na tzw. klauzule abuzywne (niedozwolone). Najczęściej dotyczyły one:

• sposobu ustalania kursów walut przez banki,
• braku jasnego określenia ryzyka walutowego.

Rola Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE)

Przełomowe znaczenie miały orzeczenia TSUE, zwłaszcza wyrok z października 2019 roku w sprawie C-260/18 (Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG). TSUE potwierdził, że polskie sądy mają obowiązek badać abuzywność klauzul walutowych i w przypadku ich stwierdzenia, wyeliminować je z umowy. Co ważne, TSUE wskazał, że w takiej sytuacji umowa nie może być uzupełniana przez sąd przepisami prawa krajowego, co często prowadzi do jej unieważnienia.

Orzecznictwo w Polsce

Na fali orzeczeń TSUE, polskie sądy zaczęły masowo przyznawać rację frankowiczom. Najczęściej zapadają wyroki prowadzące do:

1. Unieważnienia umowy kredytowej: Oznacza to, że umowa jest traktowana jako nigdy niezawarta. Strony muszą zwrócić sobie wzajemnie świadczenia – bank zwraca wszystkie wpłacone raty i opłaty, a kredytobiorca zwraca otrzymaną kwotę kapitału kredytu.
2. „Odfrankowienia” kredytu: Umowa pozostaje w mocy, ale klauzule walutowe są eliminowane. Kredyt staje się kredytem złotowym z oprocentowaniem LIBOR/SARON, jak gdyby od początku był kredytem w PLN.

Dostępne ścieżki działania dla frankowiczów

Stojąc w obliczu problemu kredytu frankowego, kredytobiorcy mają kilka opcji do rozważenia:

• Ugoda z bankiem: Coraz więcej banków oferuje ugody. Zazwyczaj polegają one na przewalutowaniu kredytu na PLN, często z częściowym umorzeniem długu. Warto jednak dokładnie przeanalizować warunki ugody, ponieważ nie zawsze są one tak korzystne jak wyrok sądowy.
• Droga sądowa: Jest to najczęściej wybierana i najbardziej efektywna ścieżka. Proces sądowy może prowadzić do unieważnienia umowy lub jej odfrankowienia, co zwykle przynosi największe korzyści finansowe.
• Czekanie: Niektórzy kredytobiorcy decydują się na obserwację rozwoju orzecznictwa, ale z uwagi na koszty i stres, nie jest to zalecana strategia długoterminowa.

Ważne aspekty do rozważenia

Decyzja o podjęciu działań w sprawie kredytu frankowego jest złożona i wymaga starannej analizy. Kluczowe jest skorzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej. Prawnicy specjalizujący się w sprawach frankowych mogą ocenić umowę, przedstawić możliwe scenariusze i poprowadzić przez cały proces.

Pamiętaj, że każda sprawa jest indywidualna, a jej wynik zależy od konkretnych zapisów umowy, historii spłaty oraz specyfiki danego banku. Mimo że droga sądowa może być długa i kosztowna, dla wielu frankowiczów okazała się jedyną szansą na odzyskanie finansowej stabilności i spokoju.