Mansplaining, kiedy mężczyzna wie lepiej. Jak rozpoznać podważanie kompetencji kobiet?

Czy zdarzyło Ci się kiedyś, że podczas rozmowy, w której byłaś ekspertką, ktoś zaczął Ci tłumaczyć podstawy tematu, zakładając, że nic o nim nie wiesz? A może w miejscu pracy Twoje pomysły są ignorowane, by chwilę później zostać przedstawionymi przez kolegę jako jego własne i nagle zyskać uznanie? Jeśli tak, prawdopodobnie zetknęłaś się z mansplainingiem – zjawiskiem, które, choć nazwane stosunkowo niedawno, jest obecne w wielu sferach życia i niestety, często podważa kompetencje kobiet.

Czym jest mansplaining?

Termin „mansplaining” to połączenie angielskich słów „man” (mężczyzna) i „explaining” (wyjaśnianie). Odnosi się do sytuacji, w której mężczyzna w sposób protekcjonalny i często nieproszony, tłumaczy kobiecie coś, co ona już wie, lub w czym jest ekspertką, zakładając z góry jej niewiedzę. Nierzadko dzieje się to w sposób upraszczający, lekceważący lub umniejszający jej inteligencji i doświadczeniu.

Etymologia i historia terminu

Choć samo zjawisko jest stare jak świat, słowo „mansplaining” zyskało popularność po eseju Rebekki Solnit z 2008 roku „Mężczyźni objaśniają mi świat” (Men Explain Things to Me). Solnit opisała w nim sytuację, w której mężczyzna na przyjęciu zaczął jej tłumaczyć treść książki, której była autorką, nie dając jej dojść do słowa. Termin szybko podchwyciły media i środowiska feministyczne, stając się narzędziem do nazywania i analizowania konkretnego typu nierówności komunikacyjnej.

Kluczowe cechy mansplainingu

Rozpoznanie mansplainingu może być kluczowe dla obrony własnych kompetencji i komfortu w komunikacji. Oto najczęstsze sygnały:

• Nieproszone wyjaśnianie: Mężczyzna zaczyna tłumaczyć coś, o co nie był proszony, często w dziedzinie, w której kobieta ma oczywiste, udokumentowane doświadczenie.
• Założenie niewiedzy: Podstawą jest przekonanie, że kobieta „na pewno tego nie rozumie” lub „nie wie wystarczająco dużo”, nawet jeśli kontekst wskazuje na coś przeciwnego.
• Protecjonalny ton: Ton głosu, dobór słów, a nawet mimika mogą być wyższościowe, paternalistyczne, jakby zwracał się do dziecka lub osoby o niższym intelekcie.
• Upraszczanie: Wyjaśnienia są często nadmiernie uproszczone, trywializujące temat, co dodatkowo podkreśla założenie o braku zrozumienia ze strony słuchaczki.
• Przerywanie i dominacja: Mansplaining często wiąże się z przerywaniem kobiecie wypowiedzi, by przejąć kontrolę nad rozmową i narzucić swoją perspektywę.

Dlaczego mansplaining się zdarza?

Zjawisko to ma swoje korzenie w głęboko zakorzenionych stereotypach płciowych i nierównościach społecznych. Często nie jest celowym działaniem mającym na celu skrzywdzenie, lecz wynikiem:

• Nieświadomych uprzedzeń: Wiele osób, zarówno mężczyzn, jak i kobiet, internalizuje przekonanie, że mężczyźni są bardziej kompetentni w wielu dziedzinach, szczególnie tych technicznych, naukowych czy biznesowych.
• Dynamiki władzy: W społeczeństwach patriarchalnych mężczyźni często zajmują dominującą pozycję, co może prowadzić do naturalnego (i błędnego) zakładania wyższości intelektualnej.
• Braku świadomości: Niektórzy mężczyźni mogą po prostu nie zdawać sobie sprawy z protekcjonalnego charakteru swoich wypowiedzi i wpływu, jaki mają na kobiety.

Jak rozpoznać podważanie kompetencji kobiet?

Oprócz klasycznego mansplainingu, podważanie kompetencji kobiet może przybierać inne formy. Warto być wyczulonym na następujące sygnały:

• Ignorowanie pomysłów: Pomysły przedstawione przez kobiety są ignorowane lub bagatelizowane, by chwilę później zostać powtórzonymi przez mężczyznę i zyskać uznanie.
• Doubt-casting: Celowe zasiewanie wątpliwości co do wiedzy, doświadczenia lub zdolności kobiety, często poprzez pytania retoryczne lub insynuacje.
• Przypisywanie zasług: Przywłaszczanie sobie zasług za pracę lub osiągnięcia kobiety.
• Marginalizacja w dyskusji: Celowe pomijanie kobiet w ważnych dyskusjach lub przerywanie im, gdy próbują zabrać głos.

Przykłady fraz, które mogą świadczyć o mansplainingu lub podważaniu kompetencji:

• „Pozwól, że Ci to wytłumaczę w prostszych słowach…”
• „Myślę, że nie do końca rozumiesz, jak to działa…”
• „Dobra, to ja to teraz powiem, żeby wszyscy zrozumieli…”
• „To ciekawe, co mówisz, ale wracając do meritum…”
• „Czy na pewno wiesz, o czym mówisz?”

Wpływ mansplainingu na kobiety i środowisko pracy

Konsekwencje mansplainingu i podważania kompetencji są dalekosiężne i szkodliwe:

• Obniżenie pewności siebie: Ciągłe podważanie wiedzy może prowadzić do zwątpienia we własne zdolności, nawet u wybitnych specjalistek.
• Hamowanie rozwoju zawodowego: Kobiety mogą być pomijane przy awansach lub ważnych projektach, ponieważ ich kompetencje są systematycznie umniejszane.
• Tworzenie toksycznego środowiska: W miejscach, gdzie mansplaining jest powszechny, panuje atmosfera braku szacunku i frustracji.
• Wyciszenie głosów: Kobiety mogą wycofać się z aktywnego uczestnictwa w dyskusjach, aby uniknąć kolejnych, nieprzyjemnych interakcji.
• Utrata innowacyjności: Jeśli pomysły części zespołu są systematycznie ignorowane, organizacja traci potencjał na rozwój i innowacje.

Strategie reagowania na mansplaining

Reagowanie na mansplaining wymaga asertywności i świadomości. Oto kilka sposobów:

• Bezpośrednie wskazanie: „Doceniam Twoje chęci, ale jestem zaznajomiona z tym tematem.” lub „Jestem ekspertem w tej dziedzinie, więc proszę, pozwól mi dokończyć.”
• Zadawanie pytań: „Czy mógłbyś wyjaśnić, dlaczego zakładasz, że nie znam tego zagadnienia?” lub „Co sprawia, że uważasz, że potrzebuję tego wyjaśnienia?”
• Ustalenie granic: „Chętnie wysłucham Twojej opinii, ale nie w tonie, który sugeruje, że jestem mniej kompetentna.”
• Wsparcie innych: Jeśli jesteś świadkiem mansplainingu, możesz wesprzeć kobietę, mówiąc: „Myślę, że [imię kobiety] doskonale to wyjaśniła.” lub „[imię kobiety] ma w tym duże doświadczenie.”
• Edukacja: Czasem wystarczy spokojne, rzeczowe wyjaśnienie, dlaczego dane zachowanie jest problematyczne, szczególnie jeśli widzisz, że intencje nie były złe, a jedynie brakowało świadomości.

Poza mansplainingiem: budowanie kultury szacunku

Ostatecznym celem nie jest tylko rozpoznawanie i reagowanie na mansplaining, ale budowanie środowiska, w którym szacunek i równość są normą. Osiągnąć to można poprzez:

• Aktywne słuchanie: Uczenie się i praktykowanie uważnego słuchania, bez przerywania i z prawdziwą ciekawością.
• Docenianie różnorodności perspektyw: Uznawanie, że każdy wnosi unikalną wiedzę i doświadczenie, niezależnie od płci.
• Promowanie inkluzywności: Tworzenie przestrzeni, w której każdy czuje się bezpiecznie, aby dzielić się swoimi pomysłami i opiniami.
• Szkolenia z zakresu nieświadomych uprzedzeń: Pomaganie ludziom zrozumieć, jak ich nieświadome przekonania mogą wpływać na ich zachowanie.

Zrozumienie i umiejętność rozpoznawania mansplainingu to pierwszy krok do stworzenia bardziej sprawiedliwego i produktywnego środowiska komunikacyjnego. Pamiętajmy, że wiedza i doświadczenie nie mają płci, a wzajemny szacunek jest fundamentem każdej wartościowej interakcji.