Mononukleoza: objawy, leczenie

Czy kiedykolwiek czułeś się wyczerpany, a do tego męczyło Cię uporczywe bóle gardła i powiększone węzły chłonne? Te objawy mogą wskazywać na mononukleozę zakaźną, chorobę często nazywaną „chorobą pocałunków”. Choć brzmi niewinnie, może być niezwykle uciążliwa i wymaga odpowiedniego podejścia. Przyjrzyjmy się bliżej, czym jest mononukleoza, jak ją rozpoznać i jak skutecznie radzić sobie z jej objawami.

Czym jest mononukleoza zakaźna?

Mononukleoza zakaźna to choroba wywoływana głównie przez wirus Epsteina-Barr (EBV), należący do rodziny wirusów opryszczki. Jest to infekcja bardzo powszechna – szacuje się, że większość dorosłych osób przeszła ją w pewnym momencie życia, często nawet o tym nie wiedząc. Nazwa „choroba pocałunków” wzięła się stąd, że wirus przenosi się głównie przez ślinę, choć nie tylko.

Jak dochodzi do zakażenia?

Wirus EBV jest niezwykle zaraźliwy i może przenosić się poprzez:

• Bezpośredni kontakt ze śliną osoby zakażonej (pocałunki, wspólne używanie sztućców, szklanek).
• Kaszel i kichanie (rzadziej, ale możliwe).
• Transfuzje krwi (bardzo rzadko).

Okres inkubacji, czyli czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów, jest dość długi i może wynosić od 4 do 6 tygodni, a nawet dłużej.

Kluczowe objawy mononukleozy

Objawy mononukleozy są często mylone z innymi infekcjami, takimi jak grypa czy angina. Kluczowe jest zwrócenie uwagi na ich kombinację i nasilenie.

Typowe objawy

Najczęściej występujące symptomy to:

• Silny ból gardła: często z nalotami na migdałkach, przypominający anginę.
• Powiększone węzły chłonne: szczególnie na szyi, ale także pod pachami i w pachwinach. Mogą być bolesne przy dotyku.
• Gorączka: utrzymująca się przez dłuższy czas, często powyżej 38°C.
• Ogólne zmęczenie i osłabienie: niezwykle silne i długotrwałe, mogące utrzymywać się tygodniami, a nawet miesiącami po ustąpieniu innych objawów.
• Bóle głowy i mięśni.

Nietypowe i rzadsze objawy

Mononukleoza może również manifestować się w mniej oczywisty sposób:

• Powiększenie śledziony (splenomegalia): występuje u około połowy chorych i jest szczególnie niebezpieczne ze względu na ryzyko pęknięcia.
• Powiększenie wątroby (hepatomegalia) i zaburzenia jej funkcji.
• Wysypka skórna: zwłaszcza po zażyciu amoksycyliny lub ampicyliny, które są przeciwwskazane w mononukleozie.
• Obrzęk powiek.
• Żółtaczka (rzadko).

Diagnoza: jak potwierdzić mononukleozę?

Ponieważ objawy mononukleozy są niespecyficzne, kluczowe jest postawienie trafnej diagnozy. Zwykłe badanie fizykalne często nie wystarcza.

Badania krwi

Do potwierdzenia mononukleozy służą:

• Morfologia krwi: charakterystyczne są zwiększona liczba limfocytów, w tym obecność tzw. atypowych limfocytów.
• Testy serologiczne: wykrywają przeciwciała przeciwko wirusowi EBV (np. VCA IgM, VCA IgG, EBNA). Pomagają one określić, czy infekcja jest świeża, czy przebyta.
• Testy monospot: szybkie testy przesiewowe, które wykrywają heterofilne przeciwciała. Są jednak mniej czułe u małych dzieci.

Różnicowanie z innymi chorobami

Ważne jest odróżnienie mononukleozy od innych chorób, takich jak cytomegalia, toksoplazmoza, HIV, czy ostre bakteryjne zapalenie gardła, które wymagają zupełnie innego leczenia.

Leczenie i zarządzanie chorobą

Nie istnieje specyficzne leczenie przeciwwirusowe na mononukleozę. Terapia skupia się na łagodzeniu objawów i wspieraniu organizmu w walce z infekcją.

Leczenie objawowe

Podstawą jest:

• Odpoczynek: kluczowy dla regeneracji organizmu. Unikaj wysiłku fizycznego.
• Nawadnianie: pij dużo płynów, aby zapobiec odwodnieniu, szczególnie przy gorączce i bólu gardła.
• Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe: paracetamol lub ibuprofen pomogą złagodzić ból gardła, głowy i obniżyć gorączkę.
• Płukanki gardła: mogą przynieść ulgę w bólu gardła.
• W niektórych przypadkach, np. przy znacznym obrzęku migdałków utrudniającym oddychanie, lekarz może rozważyć krótkotrwałe podanie kortykosteroidów.

Czego unikać podczas choroby?

Podczas mononukleozy, a także przez kilka tygodni po ustąpieniu objawów, należy bezwzględnie unikać:

• Intensywnego wysiłku fizycznego i sportów kontaktowych: ze względu na ryzyko pęknięcia powiększonej śledziony. Zazwyczaj zaleca się wstrzymanie od takich aktywności przez co najmniej 3-4 tygodnie, a nawet dłużej, w zależności od wyników badań USG śledziony.
• Spożywania alkoholu: może obciążać wątrobę, która już jest pod wpływem wirusa.
• Antybiotyków z grupy aminopenicylin (amoksycylina, ampicylina): mogą wywołać charakterystyczną wysypkę, co często prowadzi do błędnej diagnozy alergii.

Powikłania i długoterminowe rokowanie

W większości przypadków mononukleoza przebiega łagodnie i ustępuje samoistnie. Jednak w niektórych sytuacjach mogą pojawić się powikłania.

Możliwe powikłania

• Pęknięcie śledziony (rzadkie, ale groźne).
• Zapalenie wątroby.
• Powikłania neurologiczne (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zespół Guillaina-Barrégo – bardzo rzadko).
• Niedrożność dróg oddechowych z powodu bardzo powiększonych migdałków.
• Anemia hemolityczna.

Powrót do zdrowia

Choć ostre objawy zazwyczaj ustępują w ciągu 2-4 tygodni, uczucie zmęczenia i osłabienia może utrzymywać się przez wiele miesięcy. Ważne jest, aby dać organizmowi czas na pełną regenerację i stopniowo wracać do normalnej aktywności. Warto pamiętać, że po przechorowaniu wirus EBV pozostaje w organizmie w stanie uśpienia i może być reaktywowany, choć zazwyczaj bez objawów.

Zapobieganie mononukleozie

Ze względu na powszechność wirusa EBV i jego łatwe przenoszenie, całkowite uniknięcie zakażenia jest trudne. Jednak przestrzeganie podstawowych zasad higieny może zmniejszyć ryzyko:

• Unikanie wspólnego używania naczyń, sztućców i szczoteczek do zębów.
• Częste mycie rąk.
• Unikanie bliskiego kontaktu z osobami, które mają aktywne objawy infekcji.

Mononukleoza zakaźna, choć uciążliwa, zazwyczaj ustępuje bez trwałych konsekwencji. Kluczem do skutecznego radzenia sobie z nią jest wczesna diagnoza, cierpliwe leczenie objawowe i unikanie działań, które mogłyby prowadzić do powikłań. Pamiętaj, aby zawsze konsultować swoje objawy z lekarzem, który postawi właściwą diagnozę i zaleci odpowiednie postępowanie.