Niedrożność jelit, przyczyny, objawy, leczenie

Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, co dzieje się, gdy układ pokarmowy przestaje prawidłowo funkcjonować, a przepływ treści jelitowej zostaje zablokowany? Niedrożność jelit to stan, który choć brzmi poważnie, często jest bagatelizowany, a jego znajomość może uratować życie. To nagłe, potencjalnie zagrażające życiu schorzenie, które wymaga natychmiastowej uwagi medycznej.

Co to jest niedrożność jelit?

Niedrożność jelit to stan, w którym dochodzi do całkowitego lub częściowego zablokowania pasażu treści pokarmowej przez jelita. Może dotyczyć zarówno jelita cienkiego, jak i grubego, a jej pojawienie się jest zawsze sygnałem alarmowym. W zależności od przyczyny i mechanizmu niedrożność dzieli się na mechaniczną (dynamiczną) i funkcjonalną (a-dynamiczną, porażenną).

Główne przyczyny niedrożności

Mechaniczne przeszkody

Ten rodzaj niedrożności wynika z fizycznej bariery, która blokuje światło jelita. Do najczęstszych przyczyn należą:

• Zrosty pooperacyjne: Są to pasma tkanki łącznej, które tworzą się w jamie brzusznej po przebytych operacjach. Stanowią najczęstszą przyczynę niedrożności jelita cienkiego u dorosłych.
• Guzy: Nowotwory, zarówno łagodne, jak i złośliwe, mogą stopniowo zwężać światło jelita, prowadząc do jego niedrożności, szczególnie często w jelicie grubym.
• Przepukliny: Uwięźnięta przepuklina (np. pachwinowa, pępkowa) może uciskać pętlę jelita, prowadząc do jego zablokowania.
• Skręt jelit (volvulus): To stan, w którym odcinek jelita skręca się wokół własnej osi, co nie tylko blokuje pasaż, ale także może prowadzić do niedokrwienia i martwicy.
• Wgłobienie jelit: Jedna część jelita wsuwa się w drugą, przypominając teleskop. Jest to częstsze u dzieci i stanowi pilne wskazanie do interwencji.
• Ciała obce: Połknięte przedmioty lub bezoary (skupiska niestrawionych materiałów, np. włosów, włókien roślinnych) mogą fizycznie blokować pasaż.

Funkcjonalne zaburzenia

W tym przypadku nie ma fizycznej przeszkody, a problem leży w zaburzeniu ruchów perystaltycznych jelit. Nazywa się to również niedrożnością porażenną.

• Niedrożność porażenna: Często występuje po operacjach brzusznych, w stanach zapalnych jamy brzusznej (np. zapalenie otrzewnej), po urazach rdzenia kręgowego lub w wyniku zaburzeń elektrolitowych, takich jak hipokaliemia (niedobór potasu). Jelita po prostu przestają się kurczyć.
• Leki: Niektóre środki farmakologiczne, zwłaszcza opioidy, mogą znacznie spowalniać perystaltykę jelit, prowadząc do ich niedrożności.

Rozpoznaj objawy niedrożności

Objawy niedrożności jelit mogą być nagłe i bardzo intensywne. Ich szybkie rozpoznanie jest kluczowe dla skutecznego leczenia:

• Silny, kolkowy ból brzucha: Ból jest zazwyczaj napadowy, skurczowy, nasilający się i ustępujący. W niedrożności porażennej ból jest często bardziej rozlany i tępy.
• Wymioty: Początkowo są to wymioty treścią pokarmową, później żółcią, a w zaawansowanych stadiach mogą przybrać charakter kałowy (tzw. wymioty fekaloidne) – jest to objaw alarmowy wskazujący na poważne zagrożenie.
• Wzdęcie brzucha: Brzuch staje się powiększony, napięty i często bolesny przy dotyku.
• Zatrzymanie stolca i gazów: To jeden z najbardziej charakterystycznych objawów całkowitej blokady. Pacjent nie oddaje ani stolca, ani gazów.
• Inne objawy: Mogą pojawić się gorączka (zwłaszcza przy powikłaniach jak perforacja), przyspieszone bicie serca, spadek ciśnienia krwi oraz objawy odwodnienia.

Diagnostyka i szybka reakcja

W przypadku podejrzenia niedrożności jelit, natychmiastowa konsultacja lekarska jest niezbędna. Lekarz przeprowadzi wywiad, badanie fizykalne (w tym osłuchiwanie jelit, które w niedrożności porażennej mogą być "ciche", a w mechanicznej mogą wydawać metaliczne szmery). Kluczowe są badania obrazowe:

• RTG jamy brzusznej: Pozwala uwidocznić poziomy płynów i gazów w jelitach, co jest charakterystyczne dla niedrożności.
• USG jamy brzusznej: Może pomóc w identyfikacji przyczyn, takich jak guzy czy wolny płyn.
• Tomografia komputerowa (CT): Jest to najbardziej precyzyjne badanie, które pozwala dokładnie zlokalizować przeszkodę, ocenić jej charakter i wykryć ewentualne powikłania.

Metody leczenia niedrożności

Leczenie niedrożności jelit zależy od jej przyczyny, rodzaju i stanu pacjenta. Może być zachowawcze lub chirurgiczne.

Leczenie zachowawcze

Stosuje się je głównie w niedrożności porażennej lub w przypadku częściowej niedrożności mechanicznej, gdy nie ma zagrożenia martwicą jelita:

• Nawadnianie dożylne: Uzupełnianie płynów i elektrolitów, które pacjent traci w wyniku wymiotów i zalegania treści jelitowej.
• Odsysanie treści żołądkowej: Przez sondę nosowo-żołądkową usuwa się zalegającą treść, co odbarcza jelita i zmniejsza wzdęcia.
• Leki prokinetyczne: W niektórych przypadkach niedrożności porażennej mogą być stosowane leki pobudzające perystaltykę.
• Leki przeciwbólowe: Dla komfortu pacjenta.

Interwencja chirurgiczna

Operacja jest często konieczna w przypadku niedrożności mechanicznej, szczególnie gdy istnieje ryzyko martwicy jelita, perforacji lub uwięźnięcia. Celem zabiegu jest usunięcie przeszkody – może to oznaczać przecięcie zrostów, usunięcie guza, resekcję (wycięcie) martwego odcinka jelita lub korekcję skrętu czy wgłobienia. Ciekawostka: W niektórych sytuacjach, zwłaszcza przy nowotworach jelita grubego, może być konieczne tymczasowe lub stałe wyłonienie stomii (sztucznego odbytu) w celu odbarczenia jelita.

Kiedy szukać pomocy medycznej?

Niedrożność jelit to stan nagły, który wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Nieleczona może prowadzić do bardzo poważnych powikłań, takich jak martwica jelit, perforacja (przedziurawienie jelita), zapalenie otrzewnej, sepsa, a nawet śmierć. Jeśli doświadczasz silnego bólu brzucha, wymiotów, wzdęć i przede wszystkim braku oddawania stolca i gazów, nie zwlekaj – natychmiast udaj się do lekarza lub wezwij pogotowie. Wczesna diagnostyka i leczenie znacząco zwiększają szanse na pełne wyzdrowienie.