Pięta Haglunda, przyczyny i leczenie bólu pięty u biegaczy

Ból pięty to zmora wielu biegaczy, często bagatelizowany lub mylony z klasycznym zapaleniem ścięgna Achillesa. Tymczasem za uporczywym dyskomfortem w tylnej części stopy może kryć się mniej znana, lecz równie dokuczliwa przypadłość – pięta Haglunda. Zrozumienie jej przyczyn i skutecznych metod leczenia jest kluczem do powrotu na biegowe ścieżki bez bólu i frustracji.

Czym jest pięta Haglunda?

Pięta Haglunda, znana również jako deformacja Haglunda, to schorzenie charakteryzujące się obecnością kostnej narośli (osteofitu) na tylnej części kości piętowej, w miejscu przyczepu ścięgna Achillesa. Ta anomalia prowadzi do ucisku i podrażnienia okolicznych tkanek miękkich – głównie kaletki maziowej (bursy) położonej między kością a ścięgnem Achillesa, a także samego ścięgna. W efekcie pojawia się stan zapalny, ból i obrzęk, które nasilają się podczas aktywności fizycznej.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę

• Ból: Zlokalizowany w tylnej części pięty, często nasila się podczas biegania, chodzenia pod górę lub po długim odpoczynku (tzw. ból startowy).
• Obrzęk: Widoczny guz lub zgrubienie w okolicy ścięgna Achillesa, często towarzyszy mu zaczerwienienie.
• Tkliwość: Silna bolesność przy dotyku lub ucisku w miejscu narośli.
• Zgrubienie skóry: Może pojawić się zgrubienie lub modzel w wyniku tarcia o obuwie.

Dlaczego biegacze są narażeni? Przyczyny i czynniki ryzyka

Choć pięta Haglunda może dotknąć każdego, to biegacze stanowią grupę podwyższonego ryzyka. Intensywność i specyfika treningu, a także pewne czynniki anatomiczne i zewnętrzne, sprzyjają rozwojowi tej dolegliwości.

Główne czynniki sprzyjające

• Niewłaściwe obuwie: Buty z twardym, sztywnym zapiętkiem, który ociera się o tylną część pięty, są jedną z najczęstszych przyczyn. Ciągłe tarcie i ucisk prowadzą do podrażnienia i stanu zapalnego.
• Anatomia stopy: Osoby z wysokim podbiciem (stopa wydrążona) lub sztywnym ścięgnem Achillesa są bardziej podatne. Wysokie podbicie może powodować, że kość piętowa jest skierowana bardziej do góry, co zwiększa ryzyko tarcia.
• Napięte ścięgno Achillesa: Krótkie lub mało elastyczne ścięgno Achillesa zwiększa napięcie w okolicy jego przyczepu do kości piętowej, co sprzyja powstawaniu narośli.
• Błędy treningowe: Nagłe zwiększenie intensywności, objętości treningów, zbyt szybkie włączanie podbiegów lub zmiana nawierzchni bez odpowiedniej adaptacji.
• Brak rozgrzewki i rozciągania: Zaniedbywanie tych elementów prowadzi do zwiększonego napięcia mięśni łydki i ścięgna Achillesa.

Diagnostyka i skuteczne leczenie

Prawidłowa diagnoza jest kluczowa. Lekarz ortopeda lub fizjoterapeuta przeprowadzi badanie fizykalne, oceni bolesność, obrzęk i zakres ruchu. Często zleca się również zdjęcie rentgenowskie (RTG), które uwidoczni narośl kostną na pięcie. W niektórych przypadkach pomocne może być USG lub rezonans magnetyczny (MRI) w celu oceny stanu tkanek miękkich.

Metody leczenia zachowawczego

Większość przypadków pięty Haglunda u biegaczy udaje się wyleczyć bez interwencji chirurgicznej. Podstawą jest konsekwentne stosowanie się do zaleceń:

1. Modyfikacja obuwia: Wybór butów z miękkim zapiętkiem lub całkowite wycięcie fragmentu zapiętka w miejscu ucisku. Pomocne bywają również specjalne wkładki ortopedyczne podnoszące piętę, co zmniejsza napięcie ścięgna Achillesa.
2. Odpoczynek i unikanie prowokujących aktywności: Ograniczenie biegania lub zastąpienie go innymi formami ruchu, które nie obciążają pięty (np. pływanie, jazda na rowerze).
3. Leczenie przeciwzapalne: Stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) doustnie lub miejscowo w celu zmniejszenia bólu i stanu zapalnego.
4. Fizjoterapia: Kluczowa rola w regeneracji. Obejmuje:
   • Ćwiczenia rozciągające: Głównie mięśnie łydki i ścięgno Achillesa, np. rozciąganie na schodach.
   • Ćwiczenia wzmacniające: Mięśnie stopy i podudzia.
   • Terapia manualna: Mobilizacje tkanek miękkich.
   • Zabiegi fizykalne: Fonoforeza, jonoforeza, krioterapia, laseroterapia, fala uderzeniowa (ESWT) – wszystkie mają na celu zmniejszenie stanu zapalnego i przyspieszenie gojenia.
5. Okłady z lodu: Stosowane po aktywności lub w przypadku nasilenia bólu.

Kiedy rozważyć operację?

Leczenie operacyjne jest ostatecznością i rozważa się je jedynie w przypadkach, gdy leczenie zachowawcze nie przynosi poprawy przez co najmniej 6-12 miesięcy. Zabieg polega na usunięciu narośli kostnej oraz ewentualnych uszkodzonych tkanek miękkich. Po operacji konieczna jest rehabilitacja.

Zapobieganie: klucz do biegania bez bólu

Profilaktyka jest zawsze lepsza niż leczenie. Biegacze mogą znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia pięty Haglunda, stosując się do kilku prostych zasad:

• Wybór odpowiedniego obuwia: Inwestuj w buty z miękkim, elastycznym zapiętkiem, które nie uciskają pięty. Regularnie wymieniaj zużyte buty.
• Stopniowe zwiększanie obciążeń: Unikaj nagłych skoków w kilometrażu czy intensywności treningów. Zasada 10% mówi, by nie zwiększać tygodniowego dystansu o więcej niż 10%.
• Regularne rozciąganie: Po każdym treningu poświęć czas na rozciąganie mięśni łydek i ścięgna Achillesa.
• Wzmacnianie mięśni stóp i łydek: Silne mięśnie zapewniają lepszą stabilizację i amortyzację.
• Słuchaj swojego ciała: Nie ignoruj wczesnych sygnałów bólu. Wczesna reakcja może zapobiec rozwojowi poważniejszego problemu.

Pięta Haglunda to dolegliwość, która może skutecznie zniechęcić do biegania. Jednak dzięki odpowiedniej wiedzy, wczesnej diagnozie i konsekwentnemu leczeniu, a przede wszystkim profilaktyce, można skutecznie zarządzać tym problemem i cieszyć się bieganiem bez bólu.