UODO: liczba skarg na AI wzrosła o 61 proc. w 2025 roku

Sztuczna inteligencja (AI) rewolucjonizuje niemal każdą dziedzinę naszego życia, od personalizowanych rekomendacji po złożone systemy decyzyjne. Jednak wraz z jej dynamicznym rozwojem, rośnie także świadomość potencjalnych zagrożeń dla naszej prywatności i ochrony danych osobowych. Nic więc dziwnego, że organy nadzorcze, takie jak polski Urząd Ochrony Danych Osobowych (UODO), stają przed coraz większym wyzwaniem związanym z rosnącą liczbą skarg dotyczących wykorzystania AI. Ten trend sygnalizuje potrzebę głębszego zrozumienia, edukacji i proaktywnego działania zarówno ze strony użytkowników, jak i przedsiębiorstw.

AI i ochrona danych: Dlaczego rośnie niepokój?

Wzrost zainteresowania, a co za tym idzie, liczby skarg związanych z AI nie jest przypadkowy. Systemy sztucznej inteligencji operują na ogromnych zbiorach danych, często obejmujących informacje osobiste. Główne obszary budzące obawy to:

• Zbieranie i przetwarzanie danych na masową skalę: AI wymaga danych do „uczenia się”, co często oznacza gromadzenie ogromnych ilości informacji o użytkownikach, ich preferencjach, zachowaniach, a nawet biometrii.
• Brak przejrzystości algorytmów: Często trudno jest zrozumieć, w jaki sposób AI podejmuje decyzje. Ta „czarna skrzynka” utrudnia weryfikację, czy procesy są sprawiedliwe i zgodne z prawem.
• Automatyczne podejmowanie decyzji: Systemy AI mogą decydować o kredytach, zatrudnieniu czy dostępie do usług, co ma realny wpływ na życie ludzi. Błędy lub uprzedzenia algorytmiczne mogą prowadzić do dyskryminacji.
• Bezpieczeństwo danych: Im więcej danych jest przetwarzanych, tym większe jest ryzyko ich naruszenia. Systemy AI mogą być również celem ataków.

Rola UODO i innych organów nadzorczych

Organy ochrony danych, takie jak UODO, pełnią kluczową rolę w zapewnianiu, że rozwój i wdrażanie technologii AI odbywa się z poszanowaniem praw jednostek. Ich zadania obejmują:

• Przyjmowanie i rozpatrywanie skarg: UODO bada przypadki naruszeń ochrony danych związanych z AI, weryfikując, czy firmy postępują zgodnie z RODO i innymi przepisami.
• Wydawanie wytycznych i zaleceń: Pomagają firmom zrozumieć, jak etycznie i prawnie wdrażać AI, minimalizując ryzyko naruszeń.
• Prowadzenie kontroli i nakładanie kar: W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości, UODO ma prawo do interwencji, w tym nakładania sankcji finansowych.
• Edukacja i podnoszenie świadomości: Informowanie społeczeństwa o prawach związanych z danymi osobowymi w kontekście AI.

Wzrost liczby skarg jest dla UODO sygnałem, że obszar AI wymaga szczególnej uwagi i intensyfikacji działań.

Co napędza wzrost liczby skarg na AI?

Rosnąca świadomość użytkowników

Coraz więcej osób zdaje sobie sprawę ze swoich praw wynikających z RODO. Widząc, jak AI wpływa na ich życie, są bardziej skłonni do kwestionowania praktyk firm i zgłaszania potencjalnych naruszeń. Media, organizacje konsumenckie i kampanie edukacyjne przyczyniają się do tej zwiększonej czujności.

Brak odpowiednich zabezpieczeń w firmach

Niektóre firmy, dążąc do szybkiego wdrożenia AI, mogą zaniedbywać aspekty związane z ochroną danych. Może to obejmować brak odpowiedniej oceny skutków dla ochrony danych (DPIA), niewystarczające środki techniczne i organizacyjne czy niejasne polityki prywatności. Przykładem może być sytuacja, gdy system rekrutacyjny oparty na AI dyskryminuje kandydatów ze względu na płeć lub wiek, co jest bezpośrednim naruszeniem praw.

Złożoność technologii i trudność w egzekwowaniu praw

Zrozumienie działania zaawansowanych algorytmów AI jest wyzwaniem nawet dla ekspertów. Dla przeciętnego użytkownika to niemal niemożliwe. Ta złożoność utrudnia egzekwowanie praw, takich jak prawo do informacji o przetwarzaniu danych czy prawo do sprzeciwu. Skargi często dotyczą właśnie braku możliwości zrozumienia, dlaczego AI podjęła konkretną decyzję.

Jak chronić się przed ryzykami AI? Porady dla użytkowników

Jako użytkownicy, mamy narzędzia do obrony swoich praw w erze AI:

• Bądź świadomy: Czytaj polityki prywatności (przynajmniej ich skrócone wersje) i bądź świadomy, jakie dane są zbierane i w jakim celu.
• Zadawaj pytania: Jeśli masz wątpliwości, zapytaj firmę, jak wykorzystuje AI i Twoje dane. Masz prawo do informacji.
• Korzystaj z ustawień prywatności: Wiele aplikacji i usług pozwala na konfigurację ustawień prywatności. Poświęć chwilę, aby je dostosować.
• Zgłaszaj naruszenia: Jeśli podejrzewasz, że Twoje prawa zostały naruszone, zgłoś to do UODO. Twoja skarga może pomóc w zapobieganiu podobnym sytuacjom w przyszłości.

Wyzwania dla firm: Jak zapewnić zgodność i etykę w AI?

Dla organizacji wdrażających AI, kluczowe jest proaktywne podejście i zapewnienie zgodności z przepisami. Oto kluczowe kroki:

• Przeprowadzaj DPIA: Ocena skutków dla ochrony danych powinna być standardem przy każdym nowym projekcie AI. Pozwala zidentyfikować i zminimalizować ryzyka.
• Wdrażaj zasadę „privacy by design” i „privacy by default”: Projektuj systemy AI z myślą o prywatności od samego początku i ustawiaj domyślne ustawienia jako najbardziej chroniące prywatność.
• Zapewnij przejrzystość: Informuj użytkowników w jasny i zrozumiały sposób o tym, jak AI przetwarza ich dane i jakie decyzje podejmuje.
• Szkól personel: Zespół odpowiedzialny za AI musi być świadomy wymogów prawnych i etycznych.
• Monitoruj i audytuj: Regularnie sprawdzaj działanie systemów AI pod kątem zgodności i ewentualnych uprzedzeń algorytmicznych.

Przyszłość AI i ochrony danych: Etyka ponad wszystko

Wzrost liczby skarg na AI to nie tylko sygnał ostrzegawczy, ale także impuls do działania. W miarę jak AI będzie stawała się coraz bardziej integralną częścią naszego życia, potrzeba silnych ram prawnych, świadomej edukacji i etycznego podejścia do technologii będzie rosła. Firmy, które priorytetowo traktują prywatność i prawa użytkowników, zyskają zaufanie i zbudują trwałą przewagę konkurencyjną. Użytkownicy zaś, poprzez aktywną postawę, mogą kształtować przyszłość AI tak, aby służyła ona wszystkim, a nie tylko wybranym.