W jaki sposób obchodzi się Boże Narodzenie w Szwecji?

Gdy za oknem panuje zimowy mrok, a śnieg otula czerwone, drewniane domki, w Szwecji rozpoczyna się jeden z najbardziej magicznych okresów w roku – Jul. To czas, który łączy w sobie prastarą pogańską tradycję z chrześcijańskimi zwyczajami, tworząc niepowtarzalną atmosferę pełną światła, ciepła i aromatów korzennych przypraw. Szwedzkie Boże Narodzenie to znacznie więcej niż tylko Wigilia; to cały sezon celebracji, który zaczyna się już w pierwszą niedzielę adwentu.

Początek magicznego czasu - Adwent i Dzień Świętej Łucji

Dla Szwedów okres bożonarodzeniowy oficjalnie rozpoczyna się wraz z pierwszą niedzielą adwentu. W niemal każdym oknie zapala się wtedy Adventsstjärna, czyli adwentowa gwiazda, symbolizująca Gwiazdę Betlejemską. W domach pojawia się również Adventsljusstake – świecznik z czterema świecami, które zapala się kolejno w każdą niedzielę adwentu, odliczając czas do świąt. To moment, w którym Szwedzi zaczynają dekorować swoje domy, a na stołach pojawiają się pierwsze przysmaki, takie jak pierniczki (pepparkakor) i grzane wino (glögg).

Jednak prawdziwym i absolutnie wyjątkowym świętem jest Dzień Świętej Łucji, obchodzony 13 grudnia. To jedno z najważniejszych wydarzeń w szwedzkim kalendarzu. Tego dnia w całym kraju odbywają się pochody prowadzone przez dziewczynkę ubraną w białą szatę, przepasaną czerwoną wstążką, z koroną z płonących świec na głowie. Orszak Świętej Łucji przynosi światło w najciemniejszym okresie roku, śpiewając tradycyjne kolędy. Tradycyjnie je się wtedy specjalne szafranowe bułeczki, zwane lussekatter.

Ciekawostka o Świętej Łucji

Choć Święta Łucja pochodziła z Syrakuz we Włoszech, to właśnie w Szwecji jej święto jest obchodzone z największą pompą. Tradycja ta ma korzenie w legendzie o Łucji, która w tajemnicy nosiła jedzenie chrześcijanom ukrywającym się w katakumbach, a drogę oświetlała sobie wieńcem ze świec na głowie, by mieć wolne ręce.

Punkt kulminacyjny - Wigilia, Kaczor Donald i Julbord

W przeciwieństwie do wielu krajów, w Szwecji najważniejszym dniem świąt jest 24 grudnia, czyli Julafton (Wigilia). To właśnie wtedy rodziny zbierają się, by wspólnie świętować, jeść i rozdawać prezenty. Dzień ten ma jednak pewien niezwykły i nienaruszalny punkt programu, który dla obcokrajowców może być sporym zaskoczeniem.

O godzinie 15:00 cała Szwecja zasiada przed telewizorami, by obejrzeć specjalny, świąteczny program Disneya z 1958 roku zatytułowany „Kalle Anka och hans vänner önskar God Jul” (Kaczor Donald i jego przyjaciele życzą Wesołych Świąt). Ta niezachwiana od dekad tradycja jest dla wielu Szwedów oficjalnym początkiem wigilijnej celebracji.

Uczta dla zmysłów - stół wigilijny Julbord

Po seansie z Kaczorem Donaldem nadchodzi czas na główną atrakcję wieczoru – Julbord, czyli świąteczny stół w formie szwedzkiego bufetu. Jest on niezwykle obfity, a potrawy można podzielić na kilka „tur”:

• Ryby: Na początku serwuje się różne rodzaje śledzi w zalewach (sill), wędzonego i marynowanego łososia (gravlax).
• Mięsa na zimno: Główną rolę gra tu julskinka – świąteczna szynka gotowana, a następnie pieczona w panierce z musztardy i bułki tartej. Obok niej pojawiają się pasztety i wędliny.
• Dania na ciepło: Tutaj królują słynne szwedzkie klopsiki (köttbullar), małe kiełbaski (prinskorv) oraz zapiekanka ziemniaczana z anchois zwana Janssons frestelse (Pokusa Janssona).
• Dodatki i desery: Nie może zabraknąć czerwonej kapusty, pieczywa oraz deseru ryżowego (risgrynsgröt), w którym ukryty jest jeden migdał. Osoba, która go znajdzie, według wróżby, weźmie ślub w nadchodzącym roku.

Prezenty od Jultomten i koniec świąt

Po obfitej kolacji przychodzi czas na prezenty. W Szwecji nie przynosi ich Święty Mikołaj, lecz Jultomten – postać wywodząca się z folkloru, przypominająca krasnala lub gnoma. Często jeden z członków rodziny przebiera się za Tomte, puka do drzwi i pyta głośno: „Finns det några snälla barn här?” (Czy są tu jakieś grzeczne dzieci?), a następnie rozdaje podarki.

Okres świąteczny w Szwecji jest wyjątkowo długi. Kończy się dopiero 13 stycznia, czyli dwudziestego dnia po Bożym Narodzeniu. Dzień ten nazywa się Tjugondag Knut. To właśnie wtedy tradycyjnie rozbiera się choinkę podczas specjalnego przyjęcia zwanego julgransplundring, co dosłownie oznacza „grabież choinki”. Dzieci mogą wtedy „ ограbić” drzewko ze wszystkich jadalnych ozdób, co symbolicznie kończy radosny czas Jul.