W jakim paśmie częstotliwości nawiązuje się łączność Radiotelefoniczną?

Łączność radiotelefoniczna, choć kojarzona głównie z krótkofalarstwem czy służbami mundurowymi, jest wszechobecną technologią, która umożliwia komunikację głosową na odległość bez użycia fizycznych przewodów. Kluczem do jej działania jest wykorzystanie odpowiednich fal radiowych, a te zorganizowane są w tzw. pasma częstotliwości. Wybór konkretnego pasma nie jest przypadkowy – decyduje on o zasięgu, jakości połączenia oraz o tym, kto i w jakich warunkach może z niego legalnie korzystać. Zrozumienie tej zależności to podstawa, by świadomie poruszać się po fascynującym świecie eteru.

Czym jest łączność radiotelefoniczna?

W najprostszym ujęciu, łączność radiotelefoniczna to nic innego jak przesyłanie głosu za pomocą fal radiowych. Sygnał mowy jest modulowany (czyli "nakładany") na falę nośną o określonej częstotliwości, a następnie wypromieniowywany przez antenę nadajnika. Odbiornik, dostrojony do tej samej częstotliwości, przechwytuje falę, demoduluje ją i odtwarza pierwotny dźwięk. To fundament działania zarówno prostego radia CB, jak i zaawansowanych systemów komunikacji lotniczej czy morskiej.

Klucz do zrozumienia: pasma częstotliwości

Widmo fal radiowych można porównać do wielopasmowej autostrady. Każde pasmo to jeden "pas ruchu" przeznaczony dla konkretnego rodzaju "pojazdów", czyli różnych służb i zastosowań. Dzięki takiemu podziałowi unika się chaosu i wzajemnego zakłócania. Pasma częstotliwości są ściśle regulowane przez międzynarodowe i krajowe przepisy, które określają, kto może nadawać na danej częstotliwości, z jaką mocą i w jakim celu. Podstawowy podział obejmuje między innymi:

• Fale długie (LF) i średnie (MF) - wykorzystywane dawniej w radiofonii AM.
• Fale krótkie (HF) - idealne do łączności dalekosiężnej (globalnej).
• Fale ultrakrótkie (VHF i UHF) - doskonałe do komunikacji lokalnej o wysokiej jakości.

Przegląd najpopularniejszych pasm radiotelefonicznych

W zależności od przeznaczenia, łączność głosową nawiązuje się w bardzo różnych segmentach radiowego spektrum. Poniżej przedstawiamy te najbardziej znane i powszechnie wykorzystywane.

Pasmo Obywatelskie (CB Radio)

To chyba najbardziej rozpoznawalne pasmo dostępne dla każdego, bez konieczności posiadania licencji. Działa w zakresie 27 MHz (fale krótkie). Ze względu na właściwości propagacyjne tych fal, zasięg CB radia jest zmienny – od kilku do kilkudziesięciu kilometrów, a w sprzyjających warunkach atmosferycznych (tzw. propagacja jonosferyczna) możliwe są nawet łączności międzykontynentalne. W Polsce jest niezwykle popularne wśród kierowców jako źródło informacji o sytuacji na drodze.

Pasma amatorskie (krótkofalarstwo)

Krótkofalowcy, czyli licencjonowani radioamatorzy, mają do dyspozycji wiele pasm, od fal długich po mikrofale. Do najpopularniejszych dla łączności głosowej należą:

1. Pasma krótkofalowe (HF): np. 3.5 MHz, 7 MHz, 14 MHz. Umożliwiają nawiązywanie łączności z całym światem, ponieważ fale radiowe odbijają się od jonosfery. To właśnie tutaj odbywają się tzw. "DX-y", czyli polowania na dalekie i rzadkie stacje.
2. Pasma ultrakrótkie (VHF/UHF): np. 144 MHz (pasmo 2m) i 430 MHz (pasmo 70cm). Służą głównie do komunikacji lokalnej, o krystalicznie czystym dźwięku, często z wykorzystaniem przemienników (repeaterów), które znacznie zwiększają zasięg.

Ciekawostka: W pasmach amatorskich VHF możliwe jest nawiązanie łączności z Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS), na pokładzie której często przebywają astronauci będący licencjonowanymi krótkofalowcami!

Lotnictwo cywilne

Komunikacja między pilotami a kontrolą ruchu lotniczego odbywa się w paśmie VHF od 118 do 137 MHz. Co ciekawe, wykorzystuje się tu modulację amplitudy (AM), a nie częstotliwości (FM). Powód jest czysto praktyczny – w przypadku, gdy dwie stacje nadają jednocześnie, w modulacji AM słychać obie (choć zakłócone), co jest sygnałem dla operatorów, że linia jest zajęta. W FM silniejszy sygnał całkowicie wygłuszyłby słabszy, co mogłoby prowadzić do niebezpiecznych sytuacji.

Służby morskie (VHF Marine)

Na morzu króluje pasmo VHF w zakresie 156-162 MHz. Służy ono do komunikacji między statkami oraz między statkiem a stacją brzegową. Najważniejszym kanałem jest kanał 16 (156.800 MHz), który jest międzynarodowym kanałem bezpieczeństwa i wywołania w niebezpieczeństwie. Jest on częścią globalnego systemu GMDSS (Global Maritime Distress and Safety System).

Służby profesjonalne i publiczne

Policja, straż pożarna, pogotowie ratunkowe i inne służby porządku publicznego wykorzystują głównie wydzielone dla nich pasma w zakresach VHF i UHF. Coraz częściej tradycyjna łączność analogowa jest zastępowana przez nowoczesne systemy cyfrowe (np. TETRA, DMR), które oferują nie tylko szyfrowanie rozmów, ale także transmisję danych i lokalizację GPS.

Dlaczego wybór pasma ma znaczenie?

Wybór częstotliwości jest determinowany przez fizykę. Niższe częstotliwości (np. HF) mają dłuższą falę, co pozwala im pokonywać większe odległości i uginać się na przeszkodach terenowych, a także odbijać od jonosfery. Są jednak bardziej podatne na zakłócenia atmosferyczne. Z kolei wyższe częstotliwości (VHF/UHF) mają krótką falę, rozchodzą się praktycznie w linii prostej (jak światło) i są tłumione przez przeszkody, takie jak budynki czy wzgórza. Oferują za to znacznie lepszą jakość dźwięku i są mniej podatne na zakłócenia przemysłowe.

Podsumowanie: świat fal radiowych w pigułce

Jak widać, nie istnieje jedno uniwersalne pasmo dla łączności radiotelefonicznej. Jego wybór jest ściśle uzależniony od celu komunikacji, wymaganego zasięgu, uwarunkowań prawnych i potrzeb użytkowników. Od globalnych rozmów krótkofalowców na falach krótkich, przez lokalne pogawędki na paśmie CB, aż po krytyczną komunikację służb ratunkowych – każde z tych zastosowań ma swoje dedykowane miejsce w niewidzialnym, lecz niezwykle uporządkowanym świecie fal radiowych.