Zaćma: rodzaje, objawy, leczenie

Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, co by było, gdyby świat, który znasz, nagle stał się niewyraźny, jakbyś patrzył przez zaparowaną szybę? Zaćma, znana również jako katarakta, to podstępna choroba oczu, która stopniowo, lecz nieubłaganie, odbiera ostrość widzenia, wpływając na jakość życia milionów ludzi na całym świecie. Zrozumienie jej natury, objawów i dostępnych metod leczenia jest kluczem do zachowania cennego wzroku i pełnej niezależności.

Czym jest zaćma?

Zaćma to zmętnienie naturalnej soczewki oka, która normalnie jest przezroczysta. Jej głównym zadaniem jest skupianie światła na siatkówce, umożliwiając ostre widzenie. Gdy soczewka staje się mętna, światło nie może prawidłowo przez nią przenikać, co prowadzi do pogorszenia wzroku. Można to porównać do robienia zdjęć przez brudny obiektyw aparatu – im bardziej jest on zabrudzony, tym mniej wyraźne i kontrastowe będą fotografie.

Rodzaje zaćmy

Choć najczęściej kojarzymy ją z wiekiem, zaćma może mieć różne podłoża. Wyróżniamy kilka jej typów, z których każdy ma swoją specyfikę.

Zaćma starcza

To zdecydowanie najczęściej występujący rodzaj zaćmy, będący naturalnym efektem starzenia się organizmu. Z wiekiem białka budujące soczewkę ulegają denaturacji i gromadzą się, powodując jej zmętnienie. Proces ten jest zazwyczaj powolny i postępuje stopniowo, choć tempo jego rozwoju może być różne u poszczególnych osób.

Zaćma wrodzona

Rzadziej spotykana, zaćma wrodzona występuje u dzieci już w momencie urodzenia lub rozwija się krótko po nim. Może być spowodowana czynnikami genetycznymi, infekcjami wirusowymi matki w ciąży (np. różyczka) lub zaburzeniami metabolicznymi. Wczesne wykrycie i leczenie są kluczowe, aby zapobiec trwałym zaburzeniom rozwoju widzenia u dziecka.

Zaćma wtórna i pourazowa

• Zaćma wtórna rozwija się jako powikłanie innych chorób (np. cukrzycy, jaskry), przyjmowania niektórych leków (zwłaszcza długotrwałego stosowania kortykosteroidów) lub po przebytych operacjach okulistycznych. Jest to rodzaj zaćmy, na którą mogą być szczególnie narażone osoby z przewlekłymi schorzeniami.

• Zaćma pourazowa, jak sama nazwa wskazuje, jest wynikiem urazu oka. Nawet niewielkie uszkodzenie może zapoczątkować proces mętnienia soczewki, który może ujawnić się natychmiast lub po pewnym czasie.

Objawy zaćmy: jak ją rozpoznać?

Objawy zaćmy rozwijają się zazwyczaj powoli i bezboleśnie, dlatego początkowo mogą być niezauważalne. Z czasem jednak stają się coraz bardziej dokuczliwe. Do najczęstszych sygnałów ostrzegawczych należą:

• Stopniowe pogorszenie ostrości widzenia: Obraz staje się zamglony, niewyraźny, jakbyś patrzył przez mgłę. To jeden z pierwszych i najbardziej charakterystycznych objawów.

• Trudności z widzeniem w nocy: Zwłaszcza podczas jazdy samochodem, światła nadjeżdżających pojazdów mogą wydawać się bardziej rażące, a widzenie w słabym oświetleniu staje się znacznie utrudnione.

• Zwiększona wrażliwość na światło i olśnienia: Jasne światło słoneczne lub sztuczne źródła światła mogą powodować dyskomfort i odblaski.

• Widzenie „aureoli” wokół źródeł światła: To zjawisko, w którym wokół lamp czy świateł ulicznych pojawiają się kolorowe kręgi.

• Blaknięcie lub żółknięcie kolorów: Świat staje się mniej barwny, kolory wydają się wyblakłe, a biel może przybrać żółtawy odcień.

• Częste zmiany w receptach na okulary: Mimo regularnych wizyt u optyka, wydaje się, że żadne okulary nie zapewniają już idealnej ostrości widzenia.

• Podwójne widzenie w jednym oku: W rzadkich przypadkach zaćma może prowadzić do diplopii (podwójnego widzenia) w oku dotkniętym chorobą.

Diagnostyka zaćmy

Rozpoznanie zaćmy jest proste i wymaga wizyty u okulisty. Lekarz przeprowadzi kompleksowe badanie wzroku, które obejmuje:

• Badanie ostrości wzroku: Sprawdzenie, jak dobrze widzisz z różnych odległości.

• Badanie w lampie szczelinowej: Pozwala to okuliście dokładnie obejrzeć soczewkę oka w dużym powiększeniu i ocenić stopień jej zmętnienia.

• Rozszerzenie źrenic: Umożliwia to dokładniejszą ocenę tylnej części oka, w tym siatkówki i nerwu wzrokowego, a także pełną ocenę soczewki.

Leczenie zaćmy: jedyna skuteczna metoda

W przeciwieństwie do wielu innych schorzeń, zaćma nie ustąpi sama ani nie da się jej wyleczyć kroplami czy lekami. Jedyną skuteczną metodą leczenia jest operacja. Kiedyś była to procedura obarczona większym ryzykiem, dziś jednak dzięki postępowi medycyny jest to jeden z najczęściej wykonywanych i najbezpieczniejszych zabiegów chirurgicznych.

Operacja zaćmy: fakoemulsyfikacja

Najnowocześniejszą i najczęściej stosowaną techniką jest fakoemulsyfikacja. Polega ona na wykonaniu niewielkiego nacięcia w rogówce, przez które wprowadza się cienką sondę. Sonda emituje ultradźwięki, które rozbijają zmętniałą soczewkę na drobne fragmenty. Te fragmenty są następnie odsysane z oka. W miejsce usuniętej, naturalnej soczewki, wszczepiana jest sztuczna soczewka wewnątrzgałkowa (IOL), która pozostaje w oku na stałe. Cały zabieg trwa zazwyczaj od 15 do 30 minut i jest przeprowadzany w znieczuleniu miejscowym.

Rodzaje soczewek wewnątrzgałkowych

Wybór odpowiedniej soczewki wewnątrzgałkowej jest kluczowy dla osiągnięcia optymalnych rezultatów po operacji. Istnieją różne typy IOL:

• Soczewki monofokalne: Zapewniają ostre widzenie na jedną odległość (zazwyczaj dal), co oznacza, że po operacji pacjent może nadal potrzebować okularów do czytania.

• Soczewki multifokalne (wieloogniskowe): Umożliwiają widzenie na różne odległości (dal, bliż i odległości pośrednie), co często pozwala na całkowite uniezależnienie się od okularów. Nie są jednak odpowiednie dla każdego i mogą wymagać okresu adaptacji.

• Soczewki toryczne: Przeznaczone dla osób z astygmatyzmem, korygują zarówno zaćmę, jak i istniejącą wadę cylindryczną, poprawiając ostrość widzenia.

Zapobieganie zaćmie: czy to możliwe?

Chociaż nie ma stuprocentowo skutecznej metody zapobiegania zaćmie starczej, istnieją kroki, które można podjąć, aby zmniejszyć ryzyko jej rozwoju lub spowolnić jej postęp:

• Ochrona przed promieniowaniem UV: Noszenie okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV jest niezwykle ważne, ponieważ nadmierna ekspozycja na słońce jest jednym z czynników ryzyka.

• Zdrowy styl życia: Zbilansowana dieta bogata w antyoksydanty (owoce, warzywa), unikanie palenia tytoniu i umiarkowane spożycie alkoholu mogą przyczynić się do zdrowia oczu.

• Kontrola chorób przewlekłych: Regularne monitorowanie i leczenie schorzeń takich jak cukrzyca czy nadciśnienie jest kluczowe, ponieważ mogą one zwiększać ryzyko zaćmy.

• Regularne badania okulistyczne: Nawet jeśli nie masz żadnych objawów, regularne wizyty u okulisty pozwalają na wczesne wykrycie wszelkich zmian i podjęcie odpowiednich działań.

Zaćma to wyzwanie, ale dzięki nowoczesnej medycynie nie musi oznaczać trwałej utraty wzroku. Wczesne rozpoznanie i podjęcie decyzji o leczeniu to droga do odzyskania pełnej ostrości widzenia i powrotu do cieszenia się każdym szczegółem otaczającego świata.