Zdjęcie zrobione przez małpę nie podlega ochronie, twierdzą eksperci

Czy zastanawialiście się kiedyś, kto jest właścicielem praw autorskich do zdjęcia, którego nie wykonał człowiek? Sprawa słynnego "selfie małpy" stała się jednym z najbardziej fascynujących precedensów w świecie prawa własności intelektualnej, zmuszając ekspertów do przedefiniowania pojęcia twórczości w dobie nowoczesnych technologii i natury.

Kto jest autorem zdjęcia

W świetle obowiązujących przepisów prawa autorskiego, ochrona prawna przysługuje wyłącznie utworom stworzonym przez człowieka. Aby dzieło mogło zostać objęte ochroną, musi być efektem osobistej pracy twórczej, intelektualnej oraz posiadać indywidualny charakter. W przypadku zdjęcia wykonanego przez zwierzę, nawet jeśli aparat został przygotowany przez człowieka, brakuje kluczowego elementu: ludzkiego wkładu kreatywnego w momencie naciśnięcia spustu migawki.

Dlaczego zwierzęta nie posiadają praw

Eksperci są zgodni, że zwierzęta – mimo swojej inteligencji – nie posiadają osobowości prawnej w kontekście prawa autorskiego. Oznacza to, że:

• Brak jest świadomego zamiaru stworzenia dzieła artystycznego.
• Zwierzę nie może być podmiotem prawa, który czerpie korzyści majątkowe z eksploatacji wizerunku.
• Działanie zwierzęcia jest uznawane za przypadkowe, a nie celowe.

Ciekawostki z sali sądowej

Sprawa, która wstrząsnęła światem prawa, dotyczyła makaka czubatego z Indonezji. Zwierzę weszło w posiadanie aparatu pozostawionego przez fotografa i wykonało serię autoportretów. Choć zdjęcia stały się globalnym fenomenem, organizacje zajmujące się ochroną praw zwierząt próbowały przeforsować tezę, że to małpa powinna być właścicielem praw autorskich. Sąd jednak stanowczo orzekł, że prawo autorskie nie rozciąga się na zwierzęta, niezależnie od tego, jak niesamowity jest efekt końcowy.

Wnioski dla twórców

Dla profesjonalnych fotografów i twórców treści lekcja jest jasna: autentyczność dzieła musi wynikać z ludzkiej inwencji. Jeśli automat, robot lub zwierzę wykonuje zdjęcie bez bezpośredniego, kreatywnego sterowania ze strony człowieka, utwór taki trafia do tzw. domeny publicznej. Oznacza to, że każdy może z niego korzystać bez obaw o naruszenie praw autorskich, ponieważ nikt nie posiada do niego wyłączności.