Zmiany w prawie autorskim czekają na podpis prezydenta. Twórcy zyskają na wypożyczeniach w bibliotekach

Wyobraź sobie świat, w którym każdy akt twórczości jest doceniany, a wysiłek włożony w napisanie książki, skomponowanie utworu czy stworzenie ilustracji znajduje swoje odzwierciedlenie nie tylko w sprzedaży, ale także w każdym wypożyczeniu. Taki świat staje się coraz bardziej realny w Polsce, gdzie przełomowe zmiany w prawie autorskim czekają na ostateczny podpis prezydenta. To moment, który może na zawsze odmienić krajobraz polskiej kultury i znacząco wzmocnić pozycję twórców.

Co się zmienia w prawie autorskim?

Sednem nadchodzących zmian jest wprowadzenie długo wyczekiwanej zasady, która zapewni autorom dodatkowe wynagrodzenie za wypożyczenia ich dzieł w bibliotekach publicznych. Dotychczas twórcy otrzymywali tantiemy jedynie ze sprzedaży książek czy praw do ich adaptacji, pomijając fakt, że ich dzieła są wielokrotnie udostępniane publicznie bez żadnego dodatkowego zysku dla nich samych. Nowa ustawa ma to zmienić, implementując dyrektywy unijne i wprowadzając mechanizm podobny do już istniejących w wielu krajach europejskich.

Kto konkretnie zyska na tych zmianach?

Beneficjentami tych regulacji będą przede wszystkim autorzy dzieł literackich, naukowych i artystycznych, którzy decydują się na udostępnianie swoich prac za pośrednictwem bibliotek. Obejmuje to nie tylko pisarzy, ale także:

• tłumaczy, których praca jest kluczowa dla dostępu do literatury światowej,
• ilustratorów i grafików, których wizualne dzieła stanowią integralną część wielu publikacji,
• redaktorów i współautorów, jeśli ich wkład jest kwalifikowany jako twórczy.

To szerokie grono twórców, którzy dotychczas nie otrzymywali godziwego wynagrodzenia za ten rodzaj eksploatacji ich pracy, teraz będzie mogło liczyć na dodatkowe środki.

Dlaczego te zmiany są tak ważne dla polskiej kultury?

Wprowadzenie opłat za wypożyczenia biblioteczne, znane jako Public Lending Right (PLR), to nie tylko kwestia sprawiedliwości, ale i inwestycja w rozwój kultury. W wielu krajach, takich jak Wielka Brytania, Niemcy czy kraje skandynawskie, system PLR funkcjonuje od dziesięcioleci, stanowiąc ważny element wsparcia dla twórców.

Ciekawostka: Pierwsze regulacje dotyczące PLR pojawiły się w Danii już w 1946 roku! To pokazuje, jak długo w Europie dostrzegano potrzebę rekompensowania autorom za publiczne udostępnianie ich dzieł.

Dzięki nowym przepisom, polscy twórcy zyskają:

1. Stabilniejsze źródło dochodu: Dodatkowe środki mogą pomóc w finansowaniu kolejnych projektów twórczych.
2. Uznanie wartości pracy: Każde wypożyczenie staje się aktem docenienia i ma wymiar finansowy.
3. Równość z rynkiem europejskim: Polska dołącza do grona krajów wspierających swoich twórców w ten sposób.

Jak będzie działać system wynagrodzeń w praktyce?

System wynagrodzeń dla twórców za wypożyczenia biblioteczne będzie opierał się na specjalnym funduszu. Pieniądze z tego funduszu będą dystrybuowane przez organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, które będą odpowiedzialne za zbieranie danych o wypożyczeniach z bibliotek i przeliczanie ich na konkretne kwoty dla poszczególnych autorów. Mechanizm ten wymaga precyzyjnego monitorowania i transparentnego zarządzania.

Przykład: Wyobraźmy sobie popularnego autora, którego książka została wypożyczona w ciągu roku 5000 razy w różnych bibliotekach w Polsce. Dzięki nowym przepisom, oprócz zysków ze sprzedaży, otrzyma on dodatkowe wynagrodzenie z funduszu PLR, proporcjonalne do liczby tych wypożyczeń. To może być znaczące wsparcie, szczególnie dla twórców niszowych, których dzieła cieszą się stałym, ale nie masowym zainteresowaniem.

Potencjalny wpływ i przyszłość

Wprowadzenie tych zmian to nie tylko krok w stronę sprawiedliwości dla twórców, ale także wzmocnienie całej branży wydawniczej i bibliotecznej. Biblioteki, będące sercem lokalnych społeczności i ośrodkami kultury, będą odgrywać jeszcze większą rolę w wspieraniu twórczości. Zmiany te mogą przyczynić się do powstania większej liczby wartościowych dzieł, zwiększając dostępność literatury i kultury dla wszystkich obywateli.

Oczekujący podpis prezydenta to ostatni etap na drodze do historycznej zmiany. Kiedy ustawa wejdzie w życie, polscy twórcy wreszcie otrzymają pełne i sprawiedliwe uznanie za ich wkład w rozwój kultury, co z pewnością przełoży się na bogatszą i bardziej zróżnicowaną ofertę literacką na rynku.