Znajdź przyczynę problemów żołądkowo/jelitowych: testy na alergie i nietolerancje pokarmowe

Czy zastanawiałeś się kiedyś, dlaczego pomimo zdrowej diety i aktywnego trybu życia, Twój układ pokarmowy wciąż sprawia problemy? Wzdęcia, bóle brzucha, biegunki czy zaparcia to dolegliwości, które potrafią znacząco obniżyć jakość życia. Często bagatelizujemy je, przypisując stresowi czy chwilowej niedyspozycji, tymczasem mogą być sygnałem, że organizm nie radzi sobie z pewnymi składnikami pożywienia. Znalezienie prawdziwej przyczyny jest kluczowe do odzyskania komfortu i zdrowia.

Kiedy szukać pomocy? Nie bagatelizuj sygnałów

Przewlekłe dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak regularne wzdęcia, uciążliwe skurcze brzucha, nawracające biegunki lub zaparcia, a także zgaga czy refluks, nigdy nie powinny być ignorowane. Jeśli symptomy te utrzymują się przez dłuższy czas i wpływają na Twoje codzienne funkcjonowanie, jest to wyraźny sygnał, aby poszukać ich źródła. Nieleczone problemy mogą prowadzić do poważniejszych schorzeń i niedoborów pokarmowych, osłabiając cały organizm.

Alergia pokarmowa a nietolerancja – jaka jest różnica?

Rozróżnienie między alergią a nietolerancją pokarmową jest fundamentalne, ponieważ mechanizmy ich powstawania oraz sposoby diagnozy i leczenia są zupełnie różne.

Alergia pokarmowa: natychmiastowa reakcja układu odpornościowego

Alergia pokarmowa to nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego na zazwyczaj nieszkodliwe białka znajdujące się w pożywieniu. Najczęściej jest to reakcja IgE-zależna, co oznacza, że organizm produkuje specyficzne przeciwciała IgE. Objawy pojawiają się zazwyczaj bardzo szybko po spożyciu alergenu – od kilku minut do kilku godzin. Mogą to być: wysypka, pokrzywka, świąd, obrzęk warg, języka czy gardła, trudności w oddychaniu, a w skrajnych przypadkach nawet anafilaksja, stan zagrażający życiu. Najczęstsze alergeny to orzeszki ziemne, mleko krowie, jaja, pszenica, soja, ryby i skorupiaki.

Nietolerancja pokarmowa: trudności z trawieniem

Nietolerancja pokarmowa, w przeciwieństwie do alergii, nie angażuje układu odpornościowego. Jest to zazwyczaj problem związany z trudnościami w trawieniu pewnych składników pokarmowych, często z powodu braku lub niedoboru enzymów trawiennych. Objawy nietolerancji są zazwyczaj łagodniejsze, mniej specyficzne i pojawiają się z opóźnieniem – od kilku godzin do nawet kilkudziesięciu po spożyciu problematycznego pokarmu. Mogą to być: wzdęcia, gazy, bóle brzucha, biegunki, zaparcia, nudności. Klasycznym przykładem jest nietolerancja laktozy, wynikająca z niedoboru enzymu laktazy, czy nietolerancja fruktozy.

Jakie testy pomogą zdiagnozować problem?

Właściwa diagnoza to pierwszy krok do skutecznego leczenia i poprawy samopoczucia.

Diagnostyka alergii pokarmowych

• Testy skórne punktowe (prick test): Polegają na nałożeniu kropli roztworu z alergenem na skórę i delikatnym nakłuciu. Reakcja (zaczerwienienie, obrzęk) pojawia się zazwyczaj w ciągu 15-20 minut. Są szybkie i stosunkowo wiarygodne dla alergii IgE-zależnych.
• Badania krwi (sIgE): Mierzą poziom specyficznych przeciwciał IgE przeciwko konkretnym alergenom pokarmowym. Są bezpieczne i mogą być wykonywane niezależnie od stanu skóry czy przyjmowanych leków.
• Doustna próba prowokacyjna: Uważana za "złoty standard" w diagnostyce alergii pokarmowych. Polega na kontrolowanym podawaniu podejrzewanego alergenu pod ścisłym nadzorem medycznym, aby obserwować reakcję organizmu. Jest to najbardziej wiarygodna metoda, ale wymaga ostrożności i zawsze powinna być przeprowadzana w warunkach szpitalnych.

Diagnostyka nietolerancji pokarmowych

• Testy oddechowe: Stosowane głównie do diagnozowania nietolerancji laktozy, fruktozy oraz przerostu bakteryjnego jelita cienkiego (SIBO). Polegają na pomiarze stężenia wodoru i metanu w wydychanym powietrzu po spożyciu odpowiedniego cukru.
• Dieta eliminacyjna i reintrodukcyjna: Jest to bardzo praktyczna, choć wymagająca metoda. Polega na wyeliminowaniu z diety podejrzewanych pokarmów na określony czas (np. 2-4 tygodnie), a następnie stopniowym ich wprowadzaniu i obserwacji reakcji organizmu. Warto przeprowadzać ją pod okiem doświadczonego dietetyka.
• Badania genetyczne: W przypadku celiakii (która jest chorobą autoimmunologiczną, a nie typową nietolerancją) można wykonać testy genetyczne na obecność genów HLA-DQ2/DQ8. Ich brak praktycznie wyklucza celiakię.
• Badania krwi (np. IgG): Testy mierzące poziom przeciwciał IgG wobec różnych pokarmów są popularne, jednak ich wartość diagnostyczna w przypadku nietolerancji pokarmowych jest kontrowersyjna i nie są one rekomendowane przez wiodące towarzystwa medyczne jako samodzielne narzędzie diagnostyczne. Mogą odzwierciedlać ekspozycję na pokarm, a niekoniecznie jego nietolerancję. Zawsze powinny być interpretowane przez lekarza w kontekście pełnego obrazu klinicznego.

Co dalej po diagnozie? Klucz do komfortu

Uzyskanie diagnozy to dopiero początek drogi do poprawy samopoczucia. Niezależnie od tego, czy zdiagnozowano alergię, czy nietolerancję, następnym krokiem jest modyfikacja diety. W przypadku alergii konieczne jest całkowite wyeliminowanie alergenu. W przypadku nietolerancji często wystarczy ograniczenie spożycia problematycznych produktów lub stosowanie enzymów trawiennych. Współpraca z doświadczonym dietetykiem jest tutaj nieoceniona, aby dieta była zbilansowana i nie prowadziła do niedoborów pokarmowych. Pamiętaj, że zdrowe jelita to podstawa dobrego samopoczucia, a dokładna diagnostyka to inwestycja w Twoje zdrowie na lata.