Żylaki, czym są, co sprzyja ich powstawaniu i jak je leczyć

Żylaki to powszechny problem, który dotyka miliony ludzi na całym świecie, często bagatelizowany w początkowej fazie. Nie są jedynie kwestią estetyczną, ale sygnałem, że w naszym układzie krwionośnym dzieje się coś niepokojącego. Zrozumienie ich natury, przyczyn powstawania oraz dostępnych metod leczenia jest kluczowe dla zachowania zdrowia i komfortu życia.

Czym są żylaki?

Żylaki to nic innego jak poszerzone, wydłużone i często poskręcane żyły, które najczęściej pojawiają się na nogach. Ich obecność wskazuje na przewlekłą niewydolność żylną. Krew w żyłach powinna płynąć w jednym kierunku – do serca. W tym celu żyły wyposażone są w specjalne zastawki, które zapobiegają cofaniu się krwi. Kiedy zastawki te przestają prawidłowo funkcjonować, krew zaczyna zalegać w żyłach, co prowadzi do wzrostu ciśnienia i stopniowego rozciągania ścian naczyń. W efekcie żyły stają się widoczne pod skórą, tworząc charakterystyczne, niebieskawe lub fioletowe wybrzuszenia.

Objawy i diagnostyka

Oprócz widocznych zmian, żylaki mogą objawiać się szeregiem nieprzyjemnych dolegliwości. Należą do nich: uczucie ciężkich nóg, ból, swędzenie, skurcze łydek (szczególnie w nocy), obrzęki kostek i stóp, a także mrowienie czy pieczenie. W zaawansowanych stadiach mogą pojawić się zmiany skórne, takie jak przebarwienia, owrzodzenia czy stany zapalne. Diagnostyka żylaków opiera się przede wszystkim na badaniu fizykalnym oraz badaniu USG Doppler, które pozwala ocenić przepływ krwi w żyłach i wykryć niewydolność zastawek.

Co sprzyja powstawaniu żylaków?

Powstawanie żylaków jest procesem złożonym, na który wpływa wiele czynników. Ich znajomość pozwala na lepsze zrozumienie problemu i podjęcie działań profilaktycznych.

Czynniki ryzyka

• Predyspozycje genetyczne: Jeśli w Twojej rodzinie występowały żylaki, ryzyko ich pojawienia się u Ciebie jest znacznie większe. Jest to jeden z najsilniejszych czynników.
• Wiek: Z wiekiem ściany żył stają się mniej elastyczne, a zastawki mogą ulegać osłabieniu.
• Płeć: Kobiety są znacznie bardziej narażone na żylaki niż mężczyźni, co wiąże się z wpływem hormonów (estrogenów), ciążą oraz stosowaniem antykoncepcji hormonalnej.
• Ciąża: Zwiększona objętość krwi, ucisk macicy na żyły miednicy oraz zmiany hormonalne przyczyniają się do powstawania żylaków u kobiet w ciąży.
• Otyłość i nadwaga: Dodatkowe kilogramy zwiększają ciśnienie w żyłach nóg, co obciąża zastawki.
• Długotrwałe stanie lub siedzenie: Osoby wykonujące pracę wymagającą długiego stania (np. fryzjerzy, sprzedawcy) lub siedzenia (np. pracownicy biurowi) są bardziej narażone, ponieważ brak ruchu mięśni łydek utrudnia pompowanie krwi do góry.
• Brak aktywności fizycznej: Regularny ruch poprawia krążenie i wzmacnia mięśnie, które wspierają pracę żył.

Jak leczyć żylaki?

Leczenie żylaków zależy od stopnia zaawansowania choroby, objawów oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Istnieje wiele skutecznych metod, od zachowawczych po inwazyjne.

Metody zachowawcze

Stosowane są przede wszystkim w początkowych stadiach choroby lub jako uzupełnienie innych terapii. Ich celem jest łagodzenie objawów i spowolnienie postępu choroby.

• Kompresjoterapia: Stosowanie specjalnych pończoch, podkolanówek lub bandaży uciskowych. Uścisk zewnętrzny wspomaga pracę zastawek i poprawia przepływ krwi. Jest to podstawa leczenia zachowawczego.
• Zmiana stylu życia: Regularna aktywność fizyczna (spacery, pływanie, jazda na rowerze), unikanie długotrwałego stania lub siedzenia, utrzymanie prawidłowej wagi ciała, unikanie gorących kąpieli i sauny.
• Unoszenie nóg: Regularne unoszenie nóg powyżej poziomu serca, szczególnie po wysiłku, pomaga zmniejszyć obrzęki i poprawić krążenie.
• Farmakoterapia: Leki flebotropowe, zwane venotonicznymi, wzmacniają ściany żył i zmniejszają ich przepuszczalność, redukując obrzęki i uczucie ciężkości.

Procedury małoinwazyjne

To nowoczesne metody, które pozwalają na skuteczne pozbycie się żylaków bez konieczności tradycyjnej operacji.

• Skleroterapia: Polega na wstrzyknięciu do zmienionej żyły specjalnego preparatu (sklerozantu), który powoduje jej zamknięcie i wchłonięcie przez organizm. Stosowana jest głównie do mniejszych żylaków i pajączków.
• Laserowe usuwanie żylaków (EVLT): Do wnętrza żyły wprowadzany jest światłowód laserowy, który emituje energię cieplną, powodując zamknięcie naczynia. Zabieg jest precyzyjny i mało bolesny.
• Radiofrekwencja (RF): Podobnie jak laser, wykorzystuje energię cieplną (fale radiowe) do zamknięcia niewydolnej żyły.

Leczenie chirurgiczne

W przypadku dużych, zaawansowanych żylaków, gdy inne metody są niewystarczające, konieczna może być interwencja chirurgiczna.

• Stripping: Tradycyjna metoda polegająca na usunięciu niewydolnej żyły odpiszczelowej lub odstrzałkowej.
• Miniflebektomia: Usuwanie mniejszych żylaków poprzez niewielkie nacięcia.

Profilaktyka: klucz do zdrowych nóg

Nawet jeśli już masz żylaki, lub jesteś w grupie ryzyka, możesz wiele zrobić, aby spowolnić ich rozwój lub zapobiec powstawaniu nowych. Aktywny tryb życia, zdrowa dieta bogata w błonnik (aby unikać zaparć, które zwiększają ciśnienie w jamie brzusznej), unikanie długiego stania lub siedzenia (a jeśli to niemożliwe, częste zmiany pozycji i krótkie spacery), noszenie luźnej odzieży i wygodnego obuwia na niskim obcasie, a także regularne badania kontrolne u flebologa to podstawa. Pamiętaj, że wczesna interwencja i konsekwentna profilaktyka to najlepsza droga do utrzymania zdrowych i pięknych nóg.