Choroba wieńcowa: Przyczyny, objawy i diagnostyka

Choroba wieńcowa, zwana również chorobą niedokrwienną serca, to jedno z najpoważniejszych schorzeń cywilizacyjnych, dotykające miliony ludzi na całym świecie. Często rozwija się podstępnie, nie dając o sobie znać przez długi czas, by nagle uderzyć z pełną siłą. Zrozumienie jej przyczyn, objawów i metod diagnostyki jest kluczowe dla ochrony zdrowia i życia. Przyjrzyjmy się bliżej temu, co musimy wiedzieć, aby skutecznie się przed nią bronić.

Czym jest choroba wieńcowa?

Choroba wieńcowa to stan, w którym serce nie otrzymuje wystarczającej ilości krwi bogatej w tlen. Dzieje się tak, gdy tętnice wieńcowe – naczynia krwionośne, które zaopatrują mięsień sercowy – ulegają zwężeniu lub zablokowaniu. Najczęściej winowajcą jest miażdżyca, czyli proces odkładania się blaszek cholesterolowych w ścianach tętnic.

Serce potrzebuje krwi

Wyobraź sobie serce jako niestrudzoną pompę, która pracuje bez przerwy przez całe życie. Aby mogło to robić, potrzebuje stałego dopływu paliwa – tlenu i składników odżywczych dostarczanych przez krew. Tętnice wieńcowe są jak autostrady prowadzące to paliwo prosto do mięśnia sercowego. Gdy te autostrady stają się zatłoczone lub zablokowane, serce zaczyna cierpieć na niedobór tlenu, co może prowadzić do bólu, a w skrajnych przypadkach do zawału serca.

Główne przyczyny choroby wieńcowej

Za rozwój choroby wieńcowej odpowiada szereg czynników, często działających synergicznie. Głównym mechanizmem jest miażdżyca, ale istnieją konkretne czynniki ryzyka, które znacząco zwiększają prawdopodobieństwo jej wystąpienia.

• Wysoki poziom cholesterolu LDL: "Zły" cholesterol, który sprzyja tworzeniu się blaszek miażdżycowych.
• Nadciśnienie tętnicze: Uszkadza ściany naczyń krwionośnych, ułatwiając odkładanie się blaszek.
• Cukrzyca: Wysoki poziom glukozy we krwi przyspiesza rozwój miażdżycy.
• Palenie tytoniu: Nikotyna i inne substancje chemiczne uszkadzają naczynia krwionośne i zwiększają krzepliwość krwi.
• Otyłość i nadwaga: Zwiększają ryzyko nadciśnienia, cukrzycy i wysokiego cholesterolu.
• Brak aktywności fizycznej: Sprzyja otyłości, nadciśnieniu i podwyższonemu cholesterolowi.
• Stres: Długotrwały stres może wpływać na ciśnienie krwi i poziom cholesterolu.
• Historia rodzinna: Genetyczne predyspozycje do chorób serca zwiększają ryzyko.
• Wiek: Ryzyko wzrasta z wiekiem, szczególnie po 45. roku życia u mężczyzn i po 55. roku życia u kobiet.

Objawy, na które należy zwrócić uwagę

Objawy choroby wieńcowej mogą być różnorodne i nie zawsze jednoznaczne. Najbardziej charakterystycznym jest dławica piersiowa, ale istnieją inne sygnały, które powinny wzbudzić naszą czujność.

1. Ból w klatce piersiowej (dławica piersiowa):
   • Zwykle odczuwany jako ucisk, pieczenie, ciężar lub duszność za mostkiem.
   • Może promieniować do lewego ramienia, szyi, żuchwy, pleców, a nawet brzucha.
   • Często wywoływany wysiłkiem fizycznym, stresem, zimnem, obfitym posiłkiem i ustępuje po odpoczynku lub przyjęciu nitrogliceryny (dławica stabilna).
   • Jeśli ból pojawia się w spoczynku, jest silniejszy, trwa dłużej lub wymaga większej dawki leków, mówimy o dławicy niestabilnej, która jest stanem nagłym i wymaga natychmiastowej pomocy medycznej.
2. Duszność: Uczucie braku tchu, szczególnie podczas wysiłku.
3. Zmęczenie i osłabienie: Niewyjaśnione zmęczenie, zwłaszcza przy minimalnym wysiłku.
4. Kołatanie serca: Nieregularne bicie serca.
5. Nietypowe objawy: U kobiet, osób starszych i diabetyków objawy mogą być mniej typowe, np. ból brzucha, nudności, wymioty, poty, zawroty głowy, bez wyraźnego bólu w klatce piersiowej. To zjawisko nazywane jest "niemą" chorobą wieńcową i jest szczególnie niebezpieczne.

Diagnostyka: Jak lekarze rozpoznają chorobę?

Wczesne i dokładne rozpoznanie choroby wieńcowej jest fundamentem skutecznego leczenia. Lekarze wykorzystują szereg metod diagnostycznych, aby ocenić stan tętnic wieńcowych i funkcję serca.

• Wywiad lekarski i badanie fizykalne: Lekarz zbiera informacje o objawach, historii chorób, czynnikach ryzyka i przeprowadza ogólne badanie.
• Elektrokardiogram (EKG): Rejestruje aktywność elektryczną serca. Może wykazać zmiany wskazujące na niedokrwienie (EKG spoczynkowe) lub pojawić się w trakcie wysiłku (EKG wysiłkowe).
• Badania krwi: Obejmują pomiar poziomu cholesterolu (całkowitego, HDL, LDL, trójglicerydów), glukozy oraz enzymów sercowych (w przypadku podejrzenia zawału).
• Echokardiografia (ECHO serca): Badanie ultrasonograficzne, które pozwala ocenić budowę i pracę serca, w tym ruchomość ścian i funkcję zastawek.
• Testy wysiłkowe: Polegają na monitorowaniu EKG, ciśnienia krwi i tętna podczas kontrolowanego wysiłku fizycznego (np. na bieżni lub rowerze stacjonarnym). Pomagają wykryć niedokrwienie wywołane wysiłkiem.
• Koronarografia (angiografia wieńcowa): To złoty standard w diagnostyce choroby wieńcowej. Polega na wprowadzeniu cewnika do tętnic wieńcowych i wstrzyknięciu kontrastu, co pozwala na dokładne zobrazowanie zwężeń i zablokowań.
• Angiografia tomografii komputerowej (angio-TK tętnic wieńcowych): Nieinwazyjna metoda obrazowania, która za pomocą promieni rentgenowskich tworzy szczegółowe obrazy tętnic wieńcowych.

Podsumowanie: Działaj prewencyjnie

Choroba wieńcowa to poważne wyzwanie, ale nie jesteśmy bezradni. Zrozumienie jej mechanizmów, rozpoznawanie objawów i świadomość dostępnych metod diagnostycznych to pierwszy krok do zdrowia. Pamiętaj, że styl życia odgrywa kluczową rolę – zdrowa dieta, regularna aktywność fizyczna, unikanie palenia i kontrola czynników ryzyka to najlepsi sprzymierzeńcy w walce z tą chorobą. Nie ignoruj sygnałów wysyłanych przez Twoje ciało i regularnie konsultuj się z lekarzem, aby cieszyć się długim i zdrowym życiem.