Jakie nazwisko ma nieślubne dziecko?

Współczesne prawo rodzinne znacząco ewoluowało, odchodząc od archaicznych pojęć, które niegdyś stygmatyzowały dzieci urodzone poza związkiem małżeńskim. Dziś, zamiast skupiać się na statusie "nieślubnego dziecka", system prawny koncentruje się na dobru dziecka oraz prawach i obowiązkach rodziców, niezależnie od ich stanu cywilnego. Jak więc wygląda kwestia nazwiska w takich przypadkach? Odpowiedź jest bardziej złożona i elastyczna, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka.

Ewolucja prawna: koniec "nieślubnych" nazwisk?

Pojęcie „nieślubne dziecko” w kontekście prawnym, zwłaszcza w odniesieniu do nazwiska, jest dziś w dużej mierze przeżytkiem. Współczesne przepisy polskiego Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz Prawa o aktach stanu cywilnego traktują dzieci równo, niezależnie od tego, czy ich rodzice są małżeństwem. Kluczową rolę odgrywa ustalenie ojcostwa – czy to przez jego uznanie, czy przez orzeczenie sądu.

Gdy rodzice są niezwiązani małżeństwem, ale ojcostwo uznane

To najczęstsza sytuacja, gdy rodzice nie są małżeństwem. Jeśli ojciec uzna dziecko przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego (USC) lub sądem, rodzice mają możliwość wspólnego uzgodnienia nazwiska dziecka. Mogą wybrać:

• Nazwisko ojca,
• Nazwisko matki,
• Nazwisko złożone (dwuczłonowe), będące połączeniem nazwiska matki i ojca.

Warto pamiętać, że nazwisko dwuczłonowe nie może składać się z więcej niż dwóch członów, a kolejność zależy od decyzji rodziców. Jeśli rodzice nie dojdą do porozumienia w kwestii nazwiska, dziecko automatycznie otrzyma nazwisko matki.

Gdy ojcostwo nie zostało uznane

W sytuacji, gdy ojciec dziecka nie jest znany lub nie uznał ojcostwa, sprawa jest prostsza. Dziecko otrzymuje wówczas nazwisko matki. Jest to rozwiązanie domyślne, zapewniające dziecku nazwisko od momentu urodzenia, nawet w przypadku braku formalnego ojca w akcie urodzenia.

Formalności w urzędzie stanu cywilnego

Deklaracja nazwiska dziecka odbywa się w Urzędzie Stanu Cywilnego podczas sporządzania aktu urodzenia. Jeśli rodzice nie są małżeństwem, ale ojciec zamierza uznać dziecko, oboje rodzice muszą stawić się w USC. Oświadczenie o uznaniu ojcostwa oraz oświadczenie o nazwisku dziecka składane są jednocześnie. Jest to kluczowy moment, który definiuje nazwisko dziecka na wiele lat.

Możliwość zmiany nazwiska w przyszłości

Życie pisze różne scenariusze, a prawo przewiduje możliwość zmiany nazwiska dziecka w przyszłości:

• Uznanie ojcostwa po urodzeniu: Jeśli ojciec uzna dziecko w późniejszym terminie, rodzice mogą złożyć zgodne oświadczenie o zmianie nazwiska dziecka na nazwisko ojca lub nazwisko złożone.

• Zawarcie małżeństwa przez rodziców: Jeśli rodzice dziecka, którzy nie byli małżeństwem w chwili jego urodzenia, zdecydują się na ślub, mogą złożyć oświadczenie, że dziecko będzie nosić nazwisko jednego z małżonków lub nazwisko złożone. Co ciekawe, takie oświadczenie można złożyć przed kierownikiem USC w ciągu trzech miesięcy od daty zawarcia małżeństwa.

• Zmiana nazwiska w trybie administracyjnym: W szczególnych przypadkach, na wniosek osoby, której zmiana dotyczy (lub jej przedstawiciela ustawowego), możliwe jest złożenie wniosku o zmianę nazwiska w trybie administracyjnym, jeśli istnieją ważne powody.

Ciekawostki i kontekst społeczny

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu, w Polsce przed rokiem 1950, dzieci urodzone poza małżeństwem automatycznie otrzymywały nazwisko matki, a możliwość uznania ojcostwa i nadania nazwiska ojca była ograniczona lub bardziej skomplikowana. Współczesne prawo jest wyrazem postępu społecznego i dążenia do pełnej równości dzieci, niezależnie od statusu ich rodziców.

Dziś najważniejsze jest dobro dziecka i zapewnienie mu stabilności, w tym również w kwestii tożsamości wyrażonej przez nazwisko. Elastyczność przepisów pozwala rodzicom na świadome i odpowiedzialne podjęcie decyzji, która najlepiej odzwierciedla ich sytuację rodzinną i jednocześnie chroni interesy dziecka.